نقد و بررسی طنز کلامی در برگردان عربی پویانمایی «شکرستان» بر مبنای راهبرد «پَنک»

زبان اصلی

زبان مقصد

تحلیل

ولی خُب یه روزی عمرشو داده به شما و مُرد، خدا رحمتش کنه

لکن أتاکم عمره و فی أحد الأیام ماتَ

فشرده­سازی جملة انشایی «خدا رحمتش کنه» به این دلیل است که حذف آن آسیبی به معنا نمی‌زند. علاوه بر این، لحن راوی داستان به نوعی است که مخاطب به صورت ضمنی معنای این جملة دعایی را مستفاد می­کند.

از نمکستون ما خیلی بزرگ‌تره

إنها أکبر من مدینتنا نمکستان

فشرده­سازی قید «خیلی» به این دلیل است که در فیلم تصویر دروازة شهر «شکرستان» به نحوی نشان داده می­شود که معنای بزرگی و عظمت را به ذهن بیننده متبادر می­کند.

إ بعداً می­فهمی؟!

بدون ترجمه

فشرده­سازی عبارت انشایی «إ بعداً می­فهمی» به این دلیل است که تصویر شخصیت اصلی داستان که شخصی طمّاع و حیله­گر به نام «افرنگ» -هفت­رنگ- است به نحوی نشان داده می­شود که بیننده می­تواند آنچه در ذهن «افرنگ» هست را حدس بزند. از این رو، فشرده­سازی این جمله در زبان متنی، معنا را مختل نمی­کند زیرا همچنان­ که اشاره شد این معنا- طمع و نیرنگ- از طریق زبان بدن خواجه فرزان به ویژه ابروهای او به ذهن مخاطب منتقل می­شود.

راستی برادرم کجاس؟ سال‌هاست جون شما اونو ندیدم.

.... أین أخی؟ فلما أراه منذ عدة سنوات

فشرده­سازی جملة انشایی «جون شما» هر چند در ظاهر خللی در معنا ایجاد نمی­کند، اما باید گفت که از طنز سخن می­کاهد و معانی پوشیده «طمع و نیرنگ» که در این عبارت کوتاه پوشیده هست را قربانی می­کند.

ببینم چیزی شده آقایون؟ اتفاقی واسه خواجه قابوس افتاده؟

هل حدث شیءٌ أیّها السادة هل؟ هل حدث شیء للخواجه قابوس؟

فشرده­سازی جملة انشایی «ببینم» به این دلیل است که حذف آن خللی در معنا ایجاد نمی­کند.

چیـــه؟! چی شده؟! چه خبره؟!

ماذا حدث؟ ما الأمر؟

فشرده­سازی جملة سؤالی «چیه؟!» تأثیری در معنا ندارد.

زبان اصلی

زبان مقصد

تحلیل

تو هم اینجا وای نایستا بِرّ و بِرّ منو نگاه کن، بُرو در مغازه رو تمییز کن. بجُنب.

لا تقف أنت هنا هکذا إذهب و نظّف المتجر

کوتاه­سازی «بِرّ و بِرّ منو نگاه کن»، «در مغازه» و «بجُنب» معنا را ناقص می­کند، اما به موقعیت ویژة انیمیشن دال بر عجله و شتاب برای هماهنگی بین صدا و تصویر، این عبارت‌ها کوتاه­سازی شده­اند.

ولی اون که خیلی از تو کوچیک‌تر بود!

----

کوتاه­سازی عبارت «ولی اون که خیلی از تو کوچیک‌تر بود!» به این دلیل است که تصور ذهنی‌ای که از خواجه قابوس؛ برادر افرنگ در فیلم نشان داده می­شود از نظر سنی بسیار کوچک‌تر از افرنگ است در حالی که در واقعیت باید برادر بزرگ‌تر افرنگ باشد و این معنا به صورت غیرگفتاری و از طریق تصویر به بیننده منتقل می­شود؛ از این رو، گروه دوبله این جمله کوتاه­سازی کرده­اند.

قاطی کردیا بالاخره چه شکلی بووود؟

هل إختلط علیک الأمر

کوتاه­سازی «بالاخره چه شکلی بود؟» به خاطر موقعیت ویژة داستان مبنی بر دستپاچگی و تردید در تصویرسازی برادر دروغین در ذهن افرنگ با هدف هماهنگی صدا و تصویر انجام گرفته است. معادل دقیق­تر «من الواضح أن إختلط علیک الأمر»

زبان اصلی

زبان مقصد

تحلیل

ها طلبشون؟! حالا من از کجا پول بیارم؟

و من أین آتی بالمال الآن؟

کوتاه­سازی جمله طلبی «ها طلبشون؟» به خاطر غافلگیری در موقعیت است، چراکه چهرة غافلگیر­ شده زن خواجه قابوس، مفهوم «ها طلبشون؟» را به صورت غیرمستقیم به بیننده- عموماً کودک این کارتون که با تصویر بهتر ارتباط برقرار می­کند تا گفتار- منتقل می‌کند.

ها مثل اینکه حالشون خوبه خیالم راحت شد.

ها ها ها یبدو أنّ کلّ شیءٍ علی ما یُرام هه هه هه ه ه

کوتاه­سازی عبارت «خیالم راحت شد» به خاطر موقعیت خاص «افرنگ» مبنی بر سرکشی هر چه سریع‌تر به کشتی­هایش روی دریا، انجام شده است؛ این کوتاه­سازی بین گفتار و تصویر تناسب ایجاد می­کند.

ها اوه طوفان طوفان داره میاد بادبان‌ها رو جمع کنید

عااااصفة آنّها عاصفة

کوتاه­سازی عبارت طلبی «بادبان‌ها رو جمع کنید» و نیز تبدیل جملة فعلیة «طوفان داره میاد» به جملة اسمیة «طوفان طوفان» به خاطر وخامت اوضاع است، چون روبه‌رو شدن با طوفان سرعت عمل نیاز دارد و مقتضای چنین وضعیتی، ایجاز سخن و کوتاه­سازی کلام است که گروه دوبلة عربی با استفاده از این راهبرد، این موقعیت را به خوبی به تصویر کشیده است.

آی ی ی کشتی­هام! دارن غرق میشن. جناب راوی تو یه کاری بکن. بدبخت شدم ... نازه نازنیم داره از بین میره بیچاره شدم. من چیکار کنم قصه­اس دیگه قصه­ هم که پر از اینجور ماجراهاس

یا إالهییی! ستغرق السفینة إفعل شیئاً یا حضرة الراوی. یا للمصیبة یا للمصیبة. وماذا أستطیع أفعل آن‌ها قصّة و هی ملیئة بتلک الأحداث

کوتاه­سازی عبارت «.... نازه نازنیم دار از بین میره بیچاره شدم» به خاطر نشان دادن حالت درماندگی و استیصال «افرنگ» به واسطه غرق شدن کشتی­هایش در طوفان و از دست دادن ثروتش است و مقتضای چنین حالتی، ایجاز و کوتاه­سازی سخن است.

حالا بشنوید از کاروان جنسایی که توو راهه

ترجمه نشده

کوتاه­سازی عبارت «حالا بشنوید از کاروان جنسایی که توو راهه» به خاطر هماهنگی صوت و تصویر اتجان شده است

زبان اصلی

زبان مقصد

تحلیل

آی دزد بدبخت شـ .. غارتشون کنید بیچاره شدیم آی دزد ببَرید. هه هه هه هه

ترجمه نشده

کوتاه­سازی عبارت «آی دزد بدبخت شـ .. غارتشون کنید بیچاره شدیم آی دزد ببَرید. هه هه هه هه» به خاطر شرایط خاص داستان مبنی بر حملة راهزنان و شتاب و عجله برای حفظ جان و مال از دست دزدان است و مقتضای چنین وضعیتی، ایجاز و کوتاه­سازی سخن است؛ از این رو، گروه دوبلة عربی برای انتقال این پیام به ببینده از تکنیک «کوتاه­سازی» استفاده کرده است.

از اون همه پول فقط همین صد سکه برام مونده اَ هه اشکال نداره باهاش ادویه می­خرم و به نمکستون برمی­گردم

لم یبق لی سوی المئة درهم هذاااا سأشتری بها البهاراتُ و أعودُ إلی نمکستان إه ه هههه

کوتاه­سازی عبارت «اشکالی نداره» یه خاطر تناسب بین صوت و تصویر است.

سلام صد سکه ادویه اعلا می­خواستم. سلام درسته باشه بیا اینم ادویه میشه صد سکه هااا ولی من که همین الان صد سکه بهت دادم نه اون طلب من از خواجه قابوس بود پول ادویه رو جدا باید بدی

مرحباً أرید بهاراتٍ بمئة درهم. أهلا حسناً فخذ هذه البهارات ثمنُها مئة درهم. لاالکننی أعطیتک الآن مئة درهم! لا فتلک کان یدین بها الخواجه قابوس

کوتاه­سازی کلمة «اعلا» هرچند معنا را دچار تغییر می­کند، اما به خاطر وضعیت پیش آمده برای «افرنگ» که ثروت خود را از دست داده و جز صد سکه برایش باقی نمانده است برای القای این شکست این کلمه حذف شده است. همچنین عبارت «پول ادویه رو جدا باید بدی» به خاطر طولانی شدن سخن و ایجاد تناسب بین صوت و تصویر کوتاه­سازی شده است.

آی نزن نه نه داد نزن نزن بدبخت شدم بیچاره شدم وا من اصلا پول نمی­خوام من که رفتم می­خوام برم من رفتم من رفتم رفتم

أنا ذاهب ذاهب ذاهب

کوتاه­سازی عبارت «آی نزن نه نه داد نزن نزن بدبخت شدم بیچاره شدم وا من اصلا پول نمی­خوام» به خاطر موقعیتی است که «افرنگ» در آن قرار دارد -گر هر چه سریع‌تر حرف ادویه­فروش را نپذیرد و نرود، او داد می­زند و دیگر طلبکارهای خواجه قابوس را به آنجا خواهد کشاند- چون خود این موقعیت مفهوم عبارت بالا را به صورت غیرمستقیم به بیننده منتقل می­کند و نیازی به ذکر آن به صورت گفتاری نیست. علاوه بر این، طولانی کردن سخن تناسب بین صوا و تصویر را از بین می­برد.

زبان اصلی

زبان مقصد

تحلیل

آهای صبر کن ببینم چی­کار داری می­کنی جناب راوی؟

إصبر ما الذی تفعل یا حضرة الراوی؟

حذف حرف ندای«آهای» دال بر تحذیر

آ! یعنی قصة تو رو تعریف کنم؟

و ماذا ترید؟

حذف حرف «آ» دال بر تایید

دِ هِ! چرا هُل میدی.

لمَ تدفعُنی هکذا

حذف صوت «دِ هِ» دال بر اعتراض و کراهت

ها چطور شد؟ این قبول نیست ی بار هم که خواستی قصه منو بگی همون اول قصه منو بُردن

هذا لیس صحیحاً أردتُک لمرةٍ أن تحکیَ قصّتی فأمتّنی مِن أول القصة. هااا ماذا بِک؟!

حذف صوت «ها» دال بر تعجب

اَر اَر اَر

-----

حذف اسم صوت« اَر اَر اَر » دال بر بانگ الاغ

آ نیگاه کن فراز پس شکرستونی که میگن اینجاست!

أنظُر یا فراز اذن هذه مدینة الظرفاء التی یتحدّثون عنها

حذف حرف «آ» دال بر عظمت و تعجب

زبان اصلی

زبان مقصد

تحلیل

ها آخه چه نقشه­ای؟!

أیّ خطّة تحدّث عنها؟!

حذف کلمة عامیانه «ها » دال بر استفهام

وای خواجه چرا مُرّدی؟! حالا من بدون تو چیکارّ کنم؟ اُه اُه اُه اُه

لِمَ متّ یا خواجه لِمَ ماذا سأفعل دونک الآن؟ اِه اِه اِه اِه اِه

حذف شبه جملة «وای» دال بر تألم و افسوس

آآآی چه خوب بلاخره پیداش کردم من برادر خواجه قابوس هستم.

الحمد لله فقد وجدته أخیرا أنا أخ الجواجه قابوس

حذف صوت «آی» نشانه ضجرت از درد

آی آی آی وای وای وای بدبـــخت شدم آی آی آی

یا ویلی یا لتعاستی

حذف دو شبه جمله »آی و وای» دال بر تألم و افسوس

وااا خواجه قابوس که برادر نداشت.آقا شما کی هستین؟

لکن لم یکن للخواجه أیّ أخ! من أنت أیّها السیّد؟!

حذف صوت تعجب «وا»

تو دیگه چی می­گی؟ برو کنار بذار برا برادرم گریه کنم آآی وآآی

ماذا تقولین أنتِ؟ إبتعدی و دعینی أنوح علی أخی

حذف دو صوت «آی و وای» نشانه تألم و درد

آآآخ پس برادر عزیزم عروسی هم کرده بوووود

إه إذن تروّج أخی العزیز أیضاً إههه ه ه ه ه

حذف اسم صوت صوت «آخ » دال بر تأسف

وا اینکه خیلی چاقه!

هذا ثمینٌ جداً

حذف اسم صوت «وا» بر تعجب که بیشتر در تداول زنان تهرانی به کار می­رود.

ای وای دِکی اینم مُـــرد. غشّ کرده وای پهلوون

لقد مات أیضا لقد أُغمی علیه لقد مات

حذف کلمة«دکی/ زکی» دال بر تعجب در تداول عوام.

ننه دروغ کدومس؟

لا لا یکذّب إنّه حقّا

حذف کلمة «ننه» که از روی تحبیب گفته می­شود.

اَی اَی اَی بَ بَ بَ آآآره راس می­گی آخه زمان زیادی گذشته

إههههه الحقُ معک یا أجل لقد مضی وقتٌ طویل أجل

حذف کلمات «اَی» دال بر تأسف، «ب» مخفف «بله» دال بر تأیید و همچنین «آره» دال بر تصدیق

ای ی ی ی فکر اینجاشو نکرده بودم حالا چیکار کنم؟

لا أفکّر بهذا اصلا ما أفعل الآن؟

حذف اسم صوت «ای» دال بر حسرت و دریغ

نَ نَ نَ س س س ساکت زنداداش شما تشریف ببرید داخل بعداً می­رسم خدمتتون

أسکت ..... یا زوجة أخی سأکون بخدمتک بعد .....

أُه حسناً

حذف حرف «نَ نَ نَ» مخفف «نه» و همچنین «س» حرف ابتدایی کلمة «ساکت» دال بر سراسیمگی

زبان اصلی

زبان مقصد

تحلیل

ها هاااا زنداداش؟ مگه تو داداش داری؟

أخووووک؟! و هل لدیک أخ ؟! هااااا؟

حذف حرف «ها» دال بر تعجب

ا ه تو دیگه کجا میای عمو؟ با توام

إلی أین یا عم إلی أین؟ أنا أخاطبک!

حذف کلمة « ا ه» دال بر دریغ

ببینین آخ

العاصفــــة

حذف اسم صوت «آخ» دال بر درد و رنج

بیا جانم این کیسه­ام مال تو.

خذ کیس الدراهم هذا لک

حذف جملة دعائی «جانم» به معنای «فدات بشم»

ی ب افرنگو با فکر و خیالاش اینجا داشته باشین. واای وااای. ناراحت نشو. واای

أجل لندع المتلون مع خیالاته هنا و لنُلقی نظرة علی القوافل و البضائع فی الصحراء.

حذف صوت « ی ب» دال بر تعجب و نیز شبه جملة «وای» دال بر تألم و افسوس

آآاآآآآآآآآآآآآآآآآآآ پول‌های منو بده اااااااااااااااااا بیچاره شدم دار و ندارم به باد رفت همه چیم رفــــــــــت

إمسکو به إمسکووووو به هیّا هیّا. إهههههه ه ه هه آه ههه  یا ویلی

حذف صوت «آ» دال بر اعتراض

زبان اصلی

زبان دوم

تحلیل

سلام منو میگه­ها!

مرحبا ها تتحدث عنّی؟

تبدیل جملة خبری «منو میگه­ها!» به جملة انشایی «تتحدث عّنی؟» هر چند این نوع دگرنویسی به خاطر ماهیت جملة انشایی -عدم وقوع در خارج- از تأثیر سخن می­کاهد، اما معنا را دچار تزلزل نمی­کند.

بله خودم خواستم. دِ تعریف کن دیگه.

حسناً فأنا من طلب أن تحکیها

دگرنویسی جملة انشایی «دِ تعریف کن دیگه» به صورت جملة خبری «أنا مَن طلب أن تحکیها» شدت علاقة گوینده را برای تعریف داستانش بیان می­کند؛ گویی راوی داستان او را تعریف کرده است و او از آن خبر می­دهد.

بله! اصلاً قصة امروز قصة منه!

فلتکن قصة الیوم عنّی أنا شخصیّاً ها

دگرنویسی جملة خبری «قصة امروز قصة منه» به صورت جملة انشایی «فلتکن قصة الیوم عنی» به محتوای طنز آسیبی نمی­زند.

خب معلومه دیگه! قصة ی آدم مهم و ثروتمند رو تعریف کن جانم!

وه ما هذه؟ ترکتَ کل هولاء ... فی مدینة الظرفاء و جئت لی تحکی قصة عن خادمی؟

تبدیل جملة خبری «خُب معلومه دیگه» به جملة انشایی و نیز تبدیل جملة امری «قصة ی آدم مهم و ثروتمند رو تعریف کن جانم!» به جملة استفهامی. این تبدیل جملات به محتوای طنز لطمه­ای نمی­زند.

خب چیکار کنم؟

معلوم أنا أحکی قصة.

بر پایة علم معانی جملات خبری در مواردی به­کار می‌روند که ما به ­ازای بیرونی دارند و خبر از رخدادی می­دهند که به وقوع پیوسته است؛ از این رو، تبدیل جملة استفهامی «خُب چیکار کنم؟» به جملة خبری «معلوم أنا أحکی قصة» حکایت از قطعیت وقوع تعریف قصه از سوی راوی داستان دارد؛ گویی این رخداد انجام گرفته است و راوی خبر آن را روایت می­کند.

آ پس نگران مال و ثروتت هستی؟ ولی خُب اون ی قصة دیگه­اس. بریم و تماشا کنیم.

هِن إذا انت قلقٌ علی دراهمک و ثروتک. طیّب لنذهب و نُشاهد قصة أخری.

تبدیل جملة انشایی «پس نگران مال و ثروتت هستی؟» به جملة خبری «إنت قلقٌ علی دراهمک و ثروتک» که توضیح آن در مثال قبل گذشت.

زبان اصلی

زبان دوم

تحلیل

کاش من فامیلش بودم. اگه ی ذره از اون پولاش به من می­رسید حسابی ثروتمند می­شدم

لیتنی کنتُ مِن أقاریبه لتصل لِی بعضُ ثروته لأصبح ثریّا

دگرنویسی جملة شرطیة «اگر ی ذره از اون پولاش به من می­رسید، حسابی ثروتمند می­شدم» به جملة انشایی از نوع تمنی، شدت حسرت گوینده برای ثروتمند شدن را بیان می­کند.

بله خانم پس برادری به چه درد می­خوره؟

نعم یا سیِدة فالإخوة لهذه الأوقات

دگرنویسی جملة انشایی «پس برادری به چه درد می‌خوره؟» به جملة خبری «فالإخوة لهذه الأوقات» که توضیح آن پیشتر گذشت؛ این دگرنویسی مفهوم «خباثت» نهفته در وجود «افرنگ» را بهتر به ذهن شنونده متبادر می­کند.

مام طلب داریم مام طلب داریم.

أعطنی مالی أعطنی مالی أعطنی مالی

دگرنویسی جملة خبری «مام طلب داریم» به شکل جملة امری «أعطنی مالی» مفهوم اصلی آن در زبان مبدأ را تضعیف می­کند.

هه هه هه هه بماااند.

إه هههه ه ه ه سأخبرک فیما بعد

دگرنویسی جملة امری «بماند» از زبان «افرنگ» طماع و حیله­گر به صورت جملة خبری «سأخبرک فیما بعد» خباثت وجود «افرنگ» را به صورت ضمنی به بیننده و شنونده منتقل می­کند.

بله خلاصه افرنگ حیله­گرو اینجا داشته باشین تا ی سَری به کشتی­های قابوس روی دریا بزنیم.

نعم سنترک المتلون المخادع هنا و لنلقی نظرة علی سفینتی قابوس فی البحر

دگرنویسی جملة انشایی «افرنگ حیله­گر رو اینجا داشته باشید» به جملة خبری «نترک المتلون المخادع هنا»

بماند بعداً می­فهمی. هه هه هه

ستفهم خطّتی فیما بعد هه هه هه

مانند آنچه در نمونه‌های پیشتر گذشت.

زبان اصلی

زبان مقصد

تحلیل

یکی بود یکی نبود غیر از خدا هیچ کس نبود.

کان ما کان فی قدیم الزمان

معادل صحیح عبارت «یکی بود یکی نبود غیر از خدا هیچ­کس نبود» در فرهنگ عربی عبارت «کان ما کان فی قدیم الزمان» است. هر چقدر معادل­یابی­ها در شیوه «دگرگونی­سازی» با دقت انجام شود، انتقال معنای طنز دقیق­تر خواهد بود.

دِهه! با این بنده خدا چیکار داری؟ تازه قصه تو قصه خوبی هم نمیشه ها.

لِم هذا الأسلوب مع هذا الرجل؟ کما أنّ قصّتک لا تکن قصة جیّدةً.

دگرگون­سازی عبارت «با این بنده خدا چیکار داری؟» به درستی انجام نشده است؛ از این رو، انتقال طنز به درستی انجام نشده است. عبارت «ماذا دهاک؟! ما شأنک بهذا المسکین؟» مناسب این مقام است. در لهجة عراقی گفته می­شود: «شعلیک بهذا؟ عوفه خطیة!»

یه تاجر ثروتمندی بود به نام «خواجه قابوس نمکستونی» که سال‌ها پیش به شکرستون اومده بود و همون­جا مونده بود.

کان هناک تاجر ثریّ یُدعی «الخواجه قابوس النمکستانی» الذی جاء إلی مدینة الظرفاء منذ عدّة سنوات و بقی فیها

گروه دوبله از عبارت « الخواجه قابوس النمکستانی» استفاده کرده است که با توجه به نبود معادل در زبان مقصد، ترجمه مناسبی است.

خبر داری چی شده؟ نه چی شده؟ خواجه قابوس نمکستونی عمرشو داد به شما

لقد توفیّ الخواجه قابوس النمکستانی.

عبارت «خواجه قابوس عمرشو داد به شما» به صورت «توفّی الخواجه قابوس» ترجمه شده و انتقال معنای طنز به درستی انجام نشده است. معادل دگرگون ­شده این عبارت، جملة «هل تعرِف ماذا حدث؟ لا، هَل تعرِف؟ لقد قَضی الخواجه القابوس النمکستانی نَحبَه» است. از آنجایی که این سریال طنز برای رده سنی کودک و نوجوان ساخته شده، از این رو، تلاش شده است مفاهیمی چون مرگ با عباراتی بیان شود که بر ذهن مخاطب تاثیر منفی نداشته باشد، پس الفاظ «عمرشو داد به شما» در زبان اصلی فیلم برای بیان معنای «مرگ» انتخاب مناسبی است، اما این نکته مهم در دوبلة عربی نادیده گرفته شده است و استفاده از فعل «توفّی» مناسب این مقام نیست.

زبان اصلی

زبان مقصد

تحلیل

ولی تا اون موقع روم نمیشه بگم یه خونواده فقیر دارم. برادر دلم برات تنگ میشه.

لکن حتی ذلک الحین سأخجلُ مِن القول بأنّ عائلتی فقیرة لکنّه سأشتاق إلیک یا أخی..إیه إیهـییییییییی سأشتاق إلیک.

دگرگون­سازی مفهوم «رُوم نمیشه» به «سأخجل»؛ ترجمة دقیق این عبارت، جملة «و لکنّ حتی ذلک الحین أستحیی أن أقول إنّ لدیّ  عائلة فقیرة سوف أشتاق لک یا أخی» یا «سینفطر قلبی إلیک یا أخی» است.

خوشّ اومدین قدم رنــــجه فرّمودین

أهلا و سهلا عذّبت نفسک

دگرگون­سازی «قدم رنجه فرمودین» با معادل عربی«عذّبت نفسک» انجام شده که معانی طنز موجود در زبان اصلی را ندارد. با توجه به اینکه در زبان مبدأ از تشدید بر روی صامت «ش» در کلمة «خوشّ» و نیز بر روی «ر» در کلمة «فرّمودین» استفاده شده است؛ از این رو، در زبان مقصد هم باید این قاعده را رعایت کرد؛ مثلاً بگوییم: «حللتم أهّلا ووطّئتم سهّلا» (استفاده از تشدید روی صامت «ه» در دو کلمه أهلا و سهلا)

اَی گفتی از گشنگی مُردیم

الحق معک و أنا أکاد أموت مِن الجوع

دگرگون­سازی ناتمام عبارت «اَی گفتی از گشنگی مُردیم». مترجمین می­توانستند از عبارت «أحسنَت القول! عصافیرُ بطنی تزقزقُ» یا « لا فض فوک، کدنا نموت جوعاً» استفاده کنند تا معنای طنز، دقیق­تر منتقل شود.

بزّن بریم پهلوون

هیّا أیها البطل

با توجه به وجود تشدید روی کلمه «بزّن» در زبان مبدأ مترجم برای انتقال طنز می­تواند از عبارت «هیّا أیّها البطّل» با تشدید روی صامت «ط» در کلمة «البطّل» یا « هیّا لننطلق یا بطّل» استفاده کند.

بفرما اینم مال شما چیکار کنم؟ من که دلم نمیاد بدهی­های برادرم رو ندم.

تفضل هذا مالک أیضا ماذا أفعل فأنا لا أحتمل أن یبقی أخی مدیناً لأحد

معادل­یابی این عبارت به درستی انجام نشده است؛ از این رو، بخش زیادی از معانی طنز به زبان مقصد منتقل نشده است. معادل دگرگون­سازی شده این عبارت جملة «إلیک مالک! ماذا عسای أن أفعل؟ لا یسعُنی ألّا أدفع دیون أخی »! یا « لا یطاوعنی قلبی أن لا أسدد دیون أخی» است.

زبان اصلی

زبان مقصد

تحلیل

به سلامت جانم خوش آمدید از این طرفا تشریف بیارید.

مع السلامة أهلا و سهلا شرّفونا دائماً

دگرگون­سازی «به سلامت جانم» و «از این طرفا تشریف بیارید» به صورت ناقص انجام شده است. گروه ترجمه می­توانست از عبارت «مع السلامة یا عزیزی! سررتُ بزیارتک. تعال لزیارتنا ثانیة یا «دوما عرّجوا طریقکم إلی هنا»» استفاده کند تا معنای طنز به صورت کامل به شنونده منتقل شود.

اَی ی ی برادر تو اینجایی؟ آی برادر؟ برادر نازنینم آی ی ی برادر نازنینم چرا رفتی که من رویت نبینم؟

أخیییییی هل أنت هنا أخی العزیز أه أه أه أخی الحبیب أخی الحبیب لِمَ رحلتَ قبل أن  أراک؟

در این بخش عبارت «برادر نازنیم چرا رفتی که من رویت نبینم» که از زبان «افرنگِ» بیان می­شود در واقع نوعی آواز عامیانه است که « افرنگ» آن را می­سازد؛ از این رو، گروه ترجمه می­توانست با در نظر گرفتن این موضوع از معادل دقیق­تری متناسب با فرهنگ عربی استفاده کند.

دوتا کشتی بُدن بر روی دریا ولی رفتن همه بر زیر دریا

کانت السفن علی وجه الماء  و أضحت فی قعر الماء

همانطور که پیشتر  نیز گذشت این عبارت که از روی ناکامی و شکست از زبان «افرنگ» خوانده می­شود در واقع نوعی ترانهة عامیانه است که گروه دوبله می‌توانست از معادلی منطبق با فرهنگ عربی استفاده کند.

مگه کشتیات غرق شدن؟

هل غرقت سفینتُک؟

دگرگون­سازی منطبق با زبان مقصد انجام نگرفته است.

اونوقت نشونت می­دم که پول و ثروت یعنی چه.

عندها سأریک معنی الغنی و الثروة

گروه ترجمه به جای دگرگون­سازی از ترجمة لفظ­گرا استفاده کرده است که این نوع ترجمه در بیشتر مواقع به طنز انیمیشن لطمه زده است. ترجمه دقیق عبارت «سوف تعرف عندئذ معنى المال والثروة» است.

خودم کردم که لعنت بر خودم بااااد

سماجت أیدی علی نفسی اللعنة علیّ

در اینجا گروه دوبله می­توانست به جای ترجمة لفظ‌گرا از معادل دگرگون­سازی شده «أنا مَن فعل ذلک فلتحلّ علیّ اللعنة» یا «جنیتُ علی نفسی فاللعنة علیّ» استفاده کند.

ولم کنید بذارید به بخت سیاه خودم بگریم

یا لَلمصیبة دعونی دعونی أندب علی حظّی العاثر

معادل دقیق این اصطلاح در زبان عربی عبارت «دعونی وشأنی! دعونی أبکی وأندب حظی العاثر» است.

قصه مام به سر رسید تا یه روز دیگه و یه قصه دیگه خدا نگه­دار

وصل قصّتنا إلی نهایتها إلی یومٍ أخر و قصة أخری أستودعکم الله.

معادل این اصطلاح در فرهنگ عربی جملة «توتة توتة خلصت الحتوتة وحتى یوم آخر وقصة أخری، أستودعکم الله» است.

واژه در زبان اصلی

واژه در زبان مقصد

توضیح

القصه افرنگ که به دورغ خودش رو برادر خواجه قابوس جازد

إدعی المتلونُ کاذبا بأنّه أخ الخواجه قابوس

مترجم در ترجمة «افرنگ» از کلمة «المتلوّن» استفاده کرده است. پیشنهاد نویسنده این است که گروه دوبله می­توانست جهت انتقال هر چه بهتر طنز از کلمة عامیانه در زبان مقصد معادل «قصاری القول، افرنک الذی إدعی زوراً أنه أخ للخواجه قابوس» استفاده کند.

میگم صداتم بد نیستا!

صوتک لا یوسی شیئا بالعربدة.

می­توان به جای عبارت «میگم صداتم بد نیستا!» که بر استهزاء دلالت دارد از کلمة «أظن أن صوتک لا بأس به!» استفاده کرد تا مفهوم طنز این عبارت به صورت کامل به مخاطب منتقل شود. هر چند اگر نوواژه­ای از فرهنگ عامّه در زبان مقصد به­کار برده شود، می­تواند معنای طنز را دقیق‌تر منتقل کند. اصطلاح دقیق­تر «و کأنّک تتمتع بصوت جمیل» است.

عبارت در زبان اصلی

عبارت در زبان مقصد

تحلیل

مردی بود به نام قربون بله! این عمو قربون آدم زحمت­کشی بود

رجل اسمه قربان. أجل! و کان قربان رجلاً کادحاً و مجدّاً

جانشینی کلمة «قربون» به درستی انجام نشده است؛ از این رو، انتقال مفهوم طنز با اشکال اساسی روبه‌و است. مترجم می­توانست از همان کلمة «قربون» در زبان مبدأ استفاده کند.

خدا اموات شوما رَم بیامورزه

رحم الله أمواتکم

جانشینی کلمة «شوما» انجام نشده است و پیام طنز این جمله که از زبان شخصی به اصطلاح لوطی­منش بیان می­شود، مغفول مانده است.

آرّه خدا شوما رَم بیامرزه

أجل و لیرحمک الله

جانشینی کلمات «شوما» و «رَم» انجام نشده است و عبارت «أجل ولیرحمک الله» خالی از طنز است.

اِی روزگار بی­بفا

یا له مِن زمنٍ عدیم الوفاء

کلمة «بی بفا» که از زبان قلندر­های محل بیان می­شود، ناقص ترجمه نشده است.

پهلوون روزگارو ولش کون بریم توو که غذا تموم میشه

دعک مِن زمن ایها البطل لندخل قبل أن ینتهی الطعام

فعل «ولش کن» که از زبان یکی از نوچه­های پهلوان به شکل (Velesh Koon) تلفظ می‌شود در زبان مقصد به صورت اسم فعل «دَع» به معنای «أُترک» ترجمه شده است که خالی از طنز است.

هااا شعبونی؟ می­گه دآششه خُب باشه مگه چی میشه؟

اِه ه ه ه شعبن؟ نعم أیّها البطل؟ إنّه أخوه فلیکن فما العیبُووو

گروه دوبله کلمة «شعبُن» را در عربی جانشین «شعبونی» در زبان مبدأ کرده است. ولی جانشینی دو کلمه«می­گه» و «دآششه» مغفول مانده است هر چند مترجمین تلاش کرده­اند تا این کاستی را با کشش بیشتر کلمة «العیبوووو» جبران کنند.

عبارت در زبان اصلی

عبارت در زبان مقصد

تحلیل

بله همین­جاس فرّمایش؟!

نعم إنّه هنا تفضّل؟

جانشینی کلمة «فرّمایش» با تشدید (راء) که از زبان لوطی­های محل بیان می­شود از بار طنز کاسته است.

تو بهش بگو رمضونی نه پهلوون تو که می­دونی من دل نااااازکم.

أخبره یا رمضان لا أیها البطل فأنت تعرف بأنّنی رقیق القلب

جانشینی کلمة طنازِ «رمضونی» انجام نشده است.

پس خودت بگو شعبوونی

إذن أخبره أنت یا شعبان

مانند مثال پیشین

آره ننه خواجه قابوس مرد خودا رحمتش کُنِد.

أجل بُنیّ فالخواجه قابوس مات رحمة الله علیه

عدم جانشینی کلمات «خُودا» و «کُنِد» که از زبان پیرزن اصفهانی با لهجة شیرین و طنزآلود اصفهانی بیان می­شود به محتوای طنز آسیب جدی زده است.

این شکلی بود خوب نیگاش کنید

أه ه ه ه ه ه کذا کان أنظروا

کلمة «نیگاش» کنید به «أنظروا» ترجمه شده است

اینکه عسکه منه استاد هه هه هه هه هه هه

هه ه هه هذه صورتی یا بطل هه هه هه هه هه هه ه ه ه ه

کلمة «عسکه» که شکل درهم ریخته و قلندرمآبانه کلمة «عکس» است که در ترجمة عربی نادیده گرفته شده است.

ها ببینم یعنی برادرم پول مولی چیزی ناره؟!

ها أتقصدین بأنّ أخی لم یکُ یملک المال؟

کلمات «مُولی» و «ناره» که به ترتیب شکل قلندری کلمات «پول» و «نداره» هستند در ترجمة عربی مغفول مانده است.

سلام جانم اینم پول شما بیفرما اینم مال شما. بــــسّلامت بــــسّلامت

أهلا أهلا تفضّل هذا مالک هذا ماااالک تفضل فی أمان الله مع السلامة

جانشینی کلمات «بیفرما» و «بــــــــــسّلامت» که بیانگر خباثت و حلیه­گری «افرنگ» هستند، محتوای طنز را خدش­دار کرده است.

عبارت در زبان اصلی

عبارت در زبان مقصد

تحلیل

سلام کرداهه. خدا خواجه قابوس را رحمت کیرداهه

مرحباً  کیرداهه مرحباً لیرحم الله الخواجه قابوس

این شاهد مثال از زبان بازرگانان تنبور بیان می­شود. گروه دوبلة عربی اصطلاح «فرانهش» شده «کیردآهه» که ترکیبی از فعل «کردن» در زبان فارسی و پسوند تأکید «هه» در زبان هندی است را وارد دستور زبان عربی کرده است. استفاده بجا و البته مقتصدانه از این روش یکی از روش­های جذاب انتقال طنز به کودکان و نوجوانان است. علت اصلی کاربرد اندک این روش در ترجمة این انیمیشن به صورت خاص و نیز در ترجمه­های دیگری که به صورت عام برای ردة سنی کودک و نوجوان انجام می­شود در این نکته نهفته است که استفاده بیش از اندازه از این روش، ساختار صرفی و نحوی زبان مادری این ردة سنی را دچار تزلزل می­کند.

زبان اصلی

                                زبان مقصد

آ پس نگران مال و ثروتت هستی؟ ولی خُب اون ی قصه دیگه­اس. بریم و تماشا کنیم. بله قصه برادر دورغین!

هِن إذا انت قلقٌ علی دراهمک و ثروتک. طیّب لنذهب و نُشاهد قصة أخری. نعم الأخ الکاذب.

روزی و روزگاری دو نفر از نمکستون برای تجارت به شکرستون اومدن

فی أحد الأیام جاء شخصان مِن نمکستان للتجارة فی مدینة الظرفاء.

اَی ی ی برادر تو اینجایی؟ آی برادر؟ برادر نازنینم آی ی ی برادر نازنینم چرا رفتی که من رویت نبینم؟

أخیییییی هل أنت هنا أخی العزیز أه أه أه أخی الحبیب أخی الحبیب لِمَ رحلتَ قبل أن  أراک؟

 تاجرای تنبور می­خوان برن شهرشون اومدن طلبشون رو از خواجه قابوس بگیرن

إه إه إه هه تجارُ التنبور یریدون العودة إلی بلدهم و جاءوا لیأخذوا طلبهم من الخواجه قابوس

هااان؟ سیصد تا شتر؟ دوتا کشتیـــــی؟ وای خدای من. به تاجرای تنبور بگید بیایند من خودم همه طلبشان را می­دهم

ها ه ه ه ثلاثة مئة جمل و سفینتان؟ یا إلهی ی ی. أطلب التجار التنبور أن یأتی فسوف أعطیهم مایریدون 

خدا خیرت بده اون خدا بیامرز که طلب ما رو نمی­داد منم صد سکه از خواجه طلبکاااارم

جزاک الله خیراً فالمرحوم لم یکن یعطینا مالنا و قد کان مدین لی بمئة درهم أیضا

خلاصه مردم که دیدند افرنگ بدهی­های خواجه قابوس رو میده باور کردند که اون برادرشه.

خلاصة القصة رأی الناس أنّ المتلونّ یدفع دیون الخواجه قابوس فصدّقوا بأنّه أخوه

زبان اصلی

                                زبان مقصد

نـ نـ نـ نـتنها داداش دارم بلکه صاحب سیصدبار شتر و دوتا کشتی جنسم هستم. هه هه هه هه.

لیس أخ فحسب بل أنا صاحب حمل  ثلاثة مئة جملٍ و سفینتین آآآآآ هه ه ههههه ههه ه

 آآآخ محکمش کن. همه بارها رو بریزید تو دریا وگرنه کشتی غرق میشه

إجمعوا الحمولة و إرموا بها کلها فی البحر

إرموها فی البحر و إلّا فستغرق السفینة

تا دو روزِ دیگه می­رسیم شکرستون. خواجه قابوس اگه این همه جنسو پولو ببینه خییلی خوشحال میشه هه هه هه هه. آره ذتا حالا تجارت به این پر سودی نکرده بودیم ها پ پس پولا کو؟ آ آ آ آ هووو

سنصل بعد یومین إلی مدینة الظرفاء و سیفرح الخواجه قابوس لرویة کل هذه الثروة هه ه ه ه ه ه هاااا أجل فنحن لم نقم بتجارة مربحة إلی هذه القدر.... ها ها أین الدراهم آآآآآآ

ها طلب خواجه قابوس به من چه مربوطه؟ برادرِ خواجه قابوسی ثروتشم به تو رسیده بدهی­هاشو هم باید خودت بدی

هاااا و ما شأنی أنا بدین الخواجه قابووووس؟! أنت أخ الخواجه قابوس و قد ورثت ثروته وجب علیک أن تودی دیونه

کدوم ثروت؟ بابا من­که چیزی گیرم نیومده. یا پولمو میدی یا داد و فریاد راه می­ندازمو آبروتو می­برم

أیّ ثروة؟ فأنا لم أحصُل علی شیء، اما أن تعطیَ دراهمی أو أصرخ و أذهب بسُمعتک بین الناس

راهبرد

تعداد

درصد

دگرنویسی

30

02/8

فشرده­سازی

16

27/4

لفظ­گرا

137

63/36

حذف

62

57/16

کوتاه­سازی

33

82/8

دگرگون­سازی

52

90/13

جانشینی

35

35/9

نوواژه

7

87/1

فرانهش

2

53/0

http://orcid.org/0000-0001-7398-5072

Reza Mohammadi