دانشگاه علامه طباطبایی

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات62
تعداد شماره‌ها2,323
تعداد مقالات19,157
تعداد مشاهده مقاله61,575,730
تعداد دریافت فایل اصل مقاله31,228,858
بهرامی پور, فرشته, مکرمی پور, محمدباقر, صالحی, آزیتا. (1405). سیاست خارجی ایران و ترکیه در قفقاز جنوبی: تحلیل ژئوپلیتیکی و راهبردی (1404-1398). سامانه مدیریت نشریات علمی, 15(57), 155-194. doi: 10.22054/qpss.2025.86422.3617
فرشته بهرامی پور; محمدباقر مکرمی پور; آزیتا صالحی. "سیاست خارجی ایران و ترکیه در قفقاز جنوبی: تحلیل ژئوپلیتیکی و راهبردی (1404-1398)". سامانه مدیریت نشریات علمی, 15, 57, 1405, 155-194. doi: 10.22054/qpss.2025.86422.3617
بهرامی پور, فرشته, مکرمی پور, محمدباقر, صالحی, آزیتا. (1405). 'سیاست خارجی ایران و ترکیه در قفقاز جنوبی: تحلیل ژئوپلیتیکی و راهبردی (1404-1398)', سامانه مدیریت نشریات علمی, 15(57), pp. 155-194. doi: 10.22054/qpss.2025.86422.3617
بهرامی پور, فرشته, مکرمی پور, محمدباقر, صالحی, آزیتا. سیاست خارجی ایران و ترکیه در قفقاز جنوبی: تحلیل ژئوپلیتیکی و راهبردی (1404-1398). سامانه مدیریت نشریات علمی, 1405; 15(57): 155-194. doi: 10.22054/qpss.2025.86422.3617

سیاست خارجی ایران و ترکیه در قفقاز جنوبی: تحلیل ژئوپلیتیکی و راهبردی (1404-1398)

پژوهش های راهبردی سیاست
دوره 15، شماره 57 - شماره پیاپی 87، تیر 1405، صفحه 155-194
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/qpss.2025.86422.3617
نویسندگان
فرشته بهرامی پور* 1؛ محمدباقر مکرمی پور2؛ آزیتا صالحی3
1دکترای تخصصی روابط بین الملل، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
2دانشجوی دکتری مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی،گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
3دانشجوی دکترای روابط بین الملل، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
چکیده
این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی سیاست خارجی ایران و ترکیه در قفقاز جنوبی، ضمن شناسایی تفاوت‌های راهبردی این دو بازیگر، پیامدهای ژئوپلیتیکی آن‌ها را در ساختار امنیتی منطقه بررسی ‌می‌کند. پرسش اصلی پژوهش آن است که ایران و ترکیه با چه اهداف و راهبردهایی در قفقاز جنوبی حضور یافته‌اند و سیاست آن‌ها چه تأثیری بر ساختار مجموعه امنیتی منطقه‌ای بر جای گذاشته است؟ در پاسخ به این پرسش، مقاله با تکیه بر نظریه مجموعه امنیت منطقه‌ای، به تحلیل تطبیقی سیاست‌های دو کشور در حوزه‌های نظامی، ژئواکونومیکی، هویتی و دیپلماتیک می‌پردازد. روش تحقیق در این پژوهش، تحلیلی- تطبیقی با بهره‌گیری از داده‌های اسنادی و کتابخانه‌ای است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ایران عمدتاً با رویکردی بازدارنده، متوازن‌ساز و ثبات‌محور در قفقاز فعالیت کرده است، در حالی‌که ترکیه با بهره‌گیری هم‌زمان از قدرت سخت و نرم، در پی بازتعریف نظم امنیتی منطقه‌ای به نفع خود بوده است. این تمایز راهبردی، ساختار امنیتی قفقاز جنوبی را به‌سوی رقابت پایدار میان دو الگوی نظم‌سازی سوق داده و زمینه‌ساز شکل‌گیری توازن یا بی‌ثباتی جدید در منطقه شده است.
کلیدواژه‌ها
قفقاز جنوبی؛ سیاست خارجی ایران؛ سیاست خارجی ترکیه؛ مجموعه امنیت منطقه‌ای؛ ژئوپلیتیک
مراجع
  • بهرامی پور، فرشته، (1404)، «کریدور ترامپ؛ بازی چندلایه قدرت در قفقاز جنوبی»، روزنامه دنیای اقتصاد، دوره 23، شماره 6360.
  • پورابراهیم، ناصر و گودرزی، مهناز، (۱۳۹۰)، «بازخوانی منطق‌های امنیتی بازیگران قفقاز جنوبی (مرز پرآشوب)»، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، دوره 17، شماره 75.
  • داداندیش، پروین و کوزه‌گر کالجی، ولی، (1389)، «بررسی انتقادی نظریه مجموعه امنیتی منطقه‌ای با استفاده از محیط امنیتی منطقۀ قفقاز جنوبی»، فصلنامه راهبرد، سال 19، شماره 56.
  • دهقانی فیروزآبادی، سید جلال، (1399)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، چاپ دهم، تهران: انتشارات سمت.
  • رشیدی، احمد، (1402)، «کریدور میانی و منافع ایران در قفقاز جنوبی»، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، دوره 29، شماره 121.
  • سازمان منطقه آزاد تجاری صنعتی ارس، (19/04/1404)، «رشد قابل توجه صادرات از منطقه آزاد ارس در سه ماه ابتدایی سال». مشاهده ‌شده در: 13/06/1404، http://arasfz.ir/news/id/13828.
  • سفارت جمهوری اسلامی ایران در باکو، (30/01/1403)، «حجم مبادلات تجاری رسمی میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان در پایان سال ۱۴۰۲ به حدود ۶۷۱.۵ میلیون دلار رسید»، مشاهده ‌شده در: 11/03/1404، https://azerbaijan.mfa.gov.ir/portal/newsview/743820.
  • فیض‌اللهی، مهدی؛ پوراحمدی میبدی، حسین، (1403)، «بازی با حاصل جمع صفردر قفقاز جنوبی (با تاکید بر جنگ قره باغ 2020)»، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، دوره 29، شماره 123.
  • حسینی، پیمان؛ مرادی، عباس؛ ذوالقدر، مالک، (1393)، «سیاست‌گذاری جمهوری اسلامی ایران در تأمین امنیت قفقاز جنوبی با تأکید بر جمهوری آذربایجان»، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، سال 14، شماره 3، .10.22034/irr.2024.434315.2491
  • اتاق بازرگانی مشترک ایران و ارمنستان، (27/12/1402)، «اتاق بازرگانی مشترک ایران و ارمنستان: گزارش‌های بازار؛ ظرفیت بالای ایران برای تأمین نیازهای بازار ارمنستان؛ ایروان کلید نفوذ ایران در قفقاز است»، مشاهده شده در: 02/03/1404، https://B2n.ir/ue6662.
  • جعفری فر، احسان؛ ابوالحسن شیرازی، حبیب‌الله، (1391)، «سیاست خارجی ترکیه در بحران قره‌باغ از منظر قدرت هوشمند»، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دوره 12، شماره 4، .10.22034/irr.2022.164100
  • جوادی ارجمند، محمدجعفر و فلاحی، احسان، (1394)، «بررسی تطبیقی سیاست خارجی ایران و ترکیه در قفقاز جنوبی (با تأکید بر ارمنستان و جمهوری آذربایجان)»، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 8، شماره 2، 22059/jcep.2015.56845.
  • مرادی، غلامعلی، صالحی یگانه، مهرداد، (1402)، «تبیین بحران قره‌باغ بر اساس مدل مدیریت بحران برچر»، فصلنامه بحران پژوهی جهان اسلام، دوره 10، شماره 4.
  • نیاکویی، سید امیر و ستوده، علی‌اصغر، (1395)، «تأثیر منازعات داخلی سوریه و عراق بر مجموعه امنیتی خاورمیانه (2011- 2015)»، پژوهش­های راهبردی سیاست، دوره 4، شماره 15.

Refrences

  • Ahlawat, Sumit, (2025), “Iran Vows to Turn “Trump Corridor”, Into A “Graveyard”; Why Zangezur is a Sore Point for Russia, Iran & China?”, Last Seen at: 2025.08.15, https:// www. eurasiantimes. com/iran-threatens-to-turn-trump-corridor.
  • Armenian Ministry of Foreign Affairs, (2025), “Publication of the Initialed Agreement between Armenia and Azerbaijan”, Last Seen at: 2025.08.13, https:// www. mfa. am/ en/ press- releases/ 2025/08/11/.
  • Azizi, Hamidreza & Isachenk, Daria, (2023), “Turkey-Iran Rivalry in the Changing Geopolitics of the South Caucasus”, Stiftung Wissenschaft and Politik, Vol. 1, No. 49, 10.18449/2023C49.
  • Aghazada, Mirmehdi, (2023), “Azerbaijani‑Iranian Relations After the Second Karabakh War: Features and Trends”, Vestnik RUDN, International Relations, Vol. 23, No. 4, 10.22363/2313-0660-2023-23-4-719-733.
  • Buzan, Buzan & Wæver, Ole, (2003), Regions and Powers: The Structure of International Security, Cambridge: Cambridge University Press.
  • Caucasus Watch, (2024), “Economic Cooperation between Armenia and Iran: Strategic Projects and New Opportunities”, Last Seen at: 2025.04.10, https:// caucasuswatch. de/ en/ insights/ economic- cooperation- between- armenia- and- iran- strategic-projects-and-new-opportunities.html.
  • Chabert, Valentina, (2024), “The Legal Dispute Around the Status of the Caspian Sea: An International Law and Economic Perspective”, Last Seen at: 2024.01.15, https:// hagueresearch. org/ the- legal- dispute- around- the- status- of- the- caspian- sea-an- international- law-and-economic-perspective/
  • Michelsen Institute, (2023), “Changing Geopolitics of the South Caucasus after the Second Karabakh War, CMI Briefs”, Last Seen at: 2025.05.09, https:// www. cmi. no/ publications/ 8911-changing-geopolitics-of-the-south-caucasus-after-the-second-karabakh-war.
  • Ebrahimi, Amirhossein, (2024), “Iran–Armenia Relations: Strategic Partnership Amid Regional Transformations”, Last Seen at: 2024.10.10, https://www.specialeurasia.com/2024/12/10/iran-armenia-relations-caucasus/
  • Eurasia Journal, (2020), “The 2020 Karabakh War’s Impact on the Northwestern Border of Iran”, Last Seen at: 2025.04.20, https:// eurasia. ro/ 2020/ 12/ 25/ the- 2020-karabakh-wars-impact-on-the-northwestern-border-of-iran.
  • Eurasia Review, (2025), “Regional Dynamics: The Evolving Iran-Armenia Relationship Amid Geopolitical Shifts – Analysis”, Last seen at: 2025.04.23, https:// www. eurasiareview. com/ 05032025- regional-dynamics-the-evolving-iran-armenia-relationship-amid-geopolitical-shifts-analysis.
  • Golmohammadi, Vali & Markedonov, Sergey, (2024), “How Iran Perceives Turkey’s Rise in the South Caucasus”, Russia in Global Affairs, Vol. 22, No.1, 10.31278/1810-6374-2024-22-1-152-175.
  • Golshiri, Ghazal; Hoorman, Chloe; Jego, Marie; Vincent, Elise. (2024), “Russia, Iran and the Fast Track to a New World Order”, Last Seen at: 2025.03.12, https:// www. lemonde. fr/ en/ international/ article/ 2024/ 11/01/ russia- iran- and- the- fast- track- to- a- new- world-order_ 6731277_4.html.
  • Herzig, Edmund, (1995), Iran and the Former Soviet South, London: Royal Institute of International Affairs.
  • Hovsepyan, Levon, (2023), “The Main Factors Underpinning Turkey–China Relations: The ‘Turkic World’ Narrative and Its Implications for Future Relations”, Advance Online Publication, Vol. 59, No. 4. https:// doi. org/ 10. 1177/ 00094455231188100.
  • Ismayilov, Elnur & Yilmaz, Suhnaz, (2022), “Strategic Alignments and Balancing of Threats: Military and Political Alliances in the South Caucasus (1991–2021)”, Central Asian Survey, Vol. 41, No. 3, https:// doi. org/ 10.1080/ 02634937. 2021.2000940.
  • Kınık, Hülya & Çelik, Sinem, (2021), “The Role of Turkish Drones in Azerbaijan’s Increasing Military Effectiveness: An Assessment of the Second Nagorno-Karabakh War”, Insight Turkey, Vol. 23, No.4, 10.25253/99.2021234.10.
  • Koçak, Muhammet & Akgül, Musa, (2022), “Quest for Regional Power Status: Explaining Turkey’s Assertive Foreign Policy”, Journal of Eurasian Studies, Vol. 77, No. 2, https:// doi. org/ 10.1177/00207020221130310.
  • Kurt, Selim & Tüysüzoğlu, Göktürk, (2022), “Another Perspective Regarding the 2020 War in Karabakh: The Relationship between a Frozen Conflict and Securitization”, Journal of Eurasian Studies, Vol. 13, No. 2, 1–15. https:// doi. org/ 10.1177/ 18793665221096689.
  • Marketos, Thrassy, (2009), China’s Energy Geopolitics: The Shanghai Cooperation Organization and Central Asia, London: Routledge.
  • Miarka, Agnieszka, (2021), “The 2020 Autumn War in Nagorno–Karabakh: Course and Implications for the Strategic Balance of Power in the South Caucasus Region”, Asian Affairs, Vol. 52, No. 4, https://doi.org/10.1080/03068374.2021.1993050.
  • Minculete, Gheorghe & Popescu, Maria-Magdalena, (2006), “Baku‑ Tbilisi‑ Ceyhan Pipeline: Geopolitical and Geoeconomic Implications in Central Asia and Caucasus”, Impact Strategic, Vol. 20, No. 3.
  • Monshipouri, Mahmood & Heiran‑Nia, Javad, (2021), “Iran’s Security Interests and Policies in the South Caucasus”, Iran and the Caucasus, Vol. 25, No.3, https:// doi. org/ 10. 1163/ 1573384X-20210305.
  • Niemiec, Jan, (2024), “Preserving Common Ties: Turkey’s Public Diplomacy in Central Asia”, Central Asian Affairs, Vol. 10, No. 2, 10.17951/bc.2024.9.241-262.
  • Özsoy, Bahar, (2023), “Military Dimension of Türkiye‑Azerbaijan Relations from 1918 to 2023”, Güvenlik Stratejileri Dergisi, Vol. 19, No. 46, https://doi.org/10.17752/guvenlikstrtj.1354438
  • Pashaieva, Pashaieva, (2020), “Azerbaijan and the Security Complex of the South Caucasus”, Regional Outlook Programme, Odessa I. I, Mechnikov National University, Vol. 12, No.1, https:// doi. org/ 10.15804/rop2020101.
  • Reuters, (2025), “Iran Threatens Planned Trump Corridor Envisaged by Azerbaijan-Armenia Peace Deal”, Last Seen at: 2025.08.10, https:// www. reuters. com/world/middle-east/iran-threatens- planned- trump- corridor- envisaged- by- azerbaijan-armenia-peace-deal-2025-08-09.
  • Reuters, (2025), “Turkey Welcomes Strategic Transit Corridor after Azerbaijan-Armenia Peace Deal”, Reuters, Last Seen at: 2025.08.13, https:// www. reuters. Com/ world/ middle- east/ turkey- welcomes-strategic-transit-corridor-after-azerbaijan-armenia-peace-deal-2025-08-09.
  • Top‑Center, (2024), “Iran’s Free Trade Agreement with the EAEU: Implications for the South Caucasus. Top-Center Analytics”, Last Seen at: 2025.03.13, https:// top-center. org/ en/ analytics/ 3597/ irans- free- trade- agreement- with- the- eaeu-implications-for-the-south-caucasus.
  • Vardanian, David, (2022), Turkey’s Soft Power in the South Caucasus: An Assessment of Neo-Ottomanism Influence on Regional and Global Geopolitics, Senior Thesis, Claremont McKenna College.
  • Yavuz, M. Hakan, (2009), Secularism and Muslim Democracy in Turkey, Cambridge University Press.
  • Yu, Haijie, (2021), “China–Turkey Strategic Docking and Cooperation under the Belt and Road Initiative: Progress, Challenges and Prospects”, Asian Journal of Middle Eastern and Islamic Studies, Vol. 15, No. 2, https:// doi. org/ 10. 1080/ 25765949.2021.1928411.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 7,085


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب
login