| تعداد نشریات | 61 |
| تعداد شمارهها | 2,227 |
| تعداد مقالات | 18,262 |
| تعداد مشاهده مقاله | 56,066,787 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 29,054,959 |
تقابل گفتمان های مشروعیت سلطنت محور و مشروعیت خلافت محور در نامه سلطان سنجر سلجوقی به المسترشد عباسی بر اساس الگوی تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف | ||
| دولت پژوهی | ||
| مقاله 6، دوره 11، شماره 43، مهر 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/tssq.2025.72360.1386 | ||
| نویسندگان | ||
| زیبا شمس1؛ ذکرالله محمدی* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری تاریخ، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار تاریخ دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| درباره مساله مشروعیت در دولت سلجوقی، پژوهشهای زیادی انجام شده است. اما آنچه از دیدگاه بیشتر محققان مغفول مانده است، مسئله قدرت و مشروعیت در نامهنگاریهای سیاسی است. این نامهها انعکاسدهنده دیدگاههای شخص صاحب قدرت هستند و از متن، میتوان به گفتمان موجود در آنها پی برد. یکی از این نامههای مهم تاریخی، نامه سنجر سلجوقی به المستر شد، خلیفه عباسی است. هدف اصلی در این پژوهش پاسخ به این سؤال است که از نگاه تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، نامه سنجر به خلیفه نشاندهنده چه تحولی در گفتمان مشروعیت دولت سلجوقی است؟ روشی که پژوهش حاضر از آن بهره گرفته است، روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف است که در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین به تحلیل گفتمان درونمتن میپردازد. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که بر اساس الگوی فرکلاف در سطح توصیف، سنجر با روش برجستهسازی گفتمان خود و به حاشیه راندن گفتمان خلافت محور، منبع مشروعیت حکومت خود را وراثت، شایستگی و فره ایزدی میداند. در سطح تفسیر، سنجر تحت تاثیر اندیشههای سیاسی خواجه نظام الملک و غزالی، سلطان را سایه خدا بر روی زمین، میداند. اما در سطح تبیین؛ در بستر تحولات تاریخی آن دوره میتوان گفت که تقابل سنجر با المسترشد باعث شد سنجر، گفتمان سلطنت محور خود را جایگزین گفتمان غالب خلافت محور کند. نتیجه نهایی تحلیل این نامه از زاویه نظریه فرکلاف، حاکی از تقابل گفتمانهای مهم آن دوره در نامه یادشده و گذار از گفتمان مشروعیت خلافت محور به مشروعیت سلطنت محور است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| گفتمان انتقادی؛ فرکلاف؛ گفتمان خلافت محور؛ گفتمان سلطنت محور؛ سلطان سنجر سلجوقی؛ خلیفه المسترشد عباسی | ||
| مراجع | ||
|
فارسی
ابن اثیر، علی بن محمد( 1385 ه.ق.)، الکامل فی التاریخ، لبنان، بیروت، دار صادر.
اکوانی، حمداله (1398)، سیاستنامهنویسی و چرخش گفتمانی اندیشه سیاسی ایران؛ تحلیل کنش گفتار سیرالملوک، پژوهش سیاست نظری، شماره 25، صص 125-156.
آقسرایی، محمود بن محمد (1362)، تاریخ سلاجقه، به تصحیح دکتر عثمان توران، تهران، انتشارات اساطیر.
بنداری اصفهانی، قوام الدین فتح بن علی(1356)، زبده النصره و نخبه العصره، ترجمه محمدحسین جلیلی، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران
بویل، جی.آ (1385)، تاریخ ایران کمبریج؛ از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی دولت ایلخانی، تهران، موسسه انتشارات امیرکبیر.
حلمی، احمد کمالالدین (1384) دولت سلجوقیان، ترجمه عبدالله ناصری طاهری، قم، زیتون.
خزانه دارلو، محمدعلی؛ جلالهوند الکامی، مجید (1392) تحلیل انتقادی گفتمان قدرت در دو فصل از سیاستنامه خواجه نظام الملک توسی، سیاست جهانی، شماره 13، صص89-108.
راوندی، محمد بن علی ( 1364) راحه الصدور و آیه السرور در تاریخ آل سلجوق، تهران، امیرکبیر.
رضائیان،علی(1391) بررسی و مقایسه روند مشروعیتیابی سیاسی سلاطین سلجوقی:طغرل و سنجر، مطالعات تاریخ اسلام، شماره14، صص77-92.
طباطبایی،جواد(1385) درآمدی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، تهران، انتشارات کویر.
طوسی، خواجه نظام الملک (1383) سیرالملوک (سیاستنامه)، به اهتمام هیوبرت دارک، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
عمادالدین کاتب، محمد بن محمد (1425 ه.ق )، تاریخ دوله آل سلجوق، لبنان، بیروت، دار الکتب العلمیه.
غزالی، محمد بن محمد ( 1429ه.ق.) التبر المسبوک فی نصیحه الملوک لبنان، بیروت، المکتبه العصریه.
غزالی، محمد بن محمد ( 2000م)، الاعتقاد فی الاقتصاد، لبنان، بیروت، دارالمنهاج.
فیرحی، داود (1385)، قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام (دوره میانه)، تهران، نشر نی.
قادری، حاتم (1370) اندیشه سیاسی غزالی، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی.
قاسمی فر, علیرضا (1399) فوکو، حقیقت و قدرت؛ خوانش فوکویی"سوربز" ماریوبارگاس یوسا، تهران، نشر داستان.
قدیمی قیداری، عباس؛ قانعی زوارق،علی (1396) دگراندیشی در سیاستنامه، تحلیل گفتمان برخورد با مخالف در اندیشه خواجه نظام الملک، اندیشه سیاسی در اسلام، شماره 13، صص37-68.
کاشغری، محمود بن حسین بن محمد (1375) دیوان لغات الترک، ترجمه و تنظیم: سید محمد دبیر سیاقی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
کلوزنر، کارلا (1381) دیوانسالاری در عهد سلجوقی ( وزارت در عهد سلجوقی)، ترجمه یعقوب آژند، تهران، موسسه انتشارات امیرکبیر.
لمبتنون، آن (1382) تداوم و تحول در تاریخ میانه ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران، نشر نی.
معزی نیشابوری، محمد بن عبدالملک (1318) دیوان معزی، به اهتمام عباس اقبال، تهران، کتابفروشی اسلامیه.
منتجب الدین بدیع، علی بن احمد ( 1384) عتبه الکتبه، تهران، اساطیر.
منشآت لنینگراد، مجموعه نامهها، میکروفیلم، کتابخانه ملی، شماره 48، 49 و 50.
References Baker, Paul and Ellece, Sibonile. (2011) Key Terms in Discourse Analysis, London and New York: Continuum. Fairclough, Norman. (2001) Language and power. Second edition. London and New York: Routledge. Fairclough, Norman. (2010) critical discourse Analysis: The Critical Study of Language. Second edition. London and New York: Routledge. Locke, Terry. (2004) Critical Discourse Analysis. London and New York: Continuum. Peacock, A. C. S. (2015) The Great Seljuk Empire: Edinburgh university press. Saussure, Ferdinand de. (2011) Course in General linguistics. Translated by.
Translated References into English Ibn al-Athir, Ali bin Muhammad (1965). Al-Kāmil fi al-Tārīkh (The Complete History). Beirut, Lebanon: Dar Sader. (Date: 1385 AH, corresponding to 1965 ). [In Persian] Akvani, Hamdollah (2019). “Siyasatnama-Writing and the Discursive Turn in Iranian Political Thought: Analyzing the Speech Act of Siyar al-Muluk,” Theoretical Politics Research, No. 25, pp. 125-156. [In Persian] Aqsara’i, Mahmoud bin Muhammad (1983). Tārīkh-e Salājiqah (History of the Seljuqs). Edited by: Dr. Osman Turan, Tehran: Asatir Publications. [In Persian] Bundārī Isfahānī, Qiwām al-Dīn Fath bin Ali (1977). Zubdat al-Nuṣrah wa Nukhbat al-ʿUṣrah (The Cream of Help and the Elite of the Age). Translated by: Mohammad Hossein Jalili, Tehran: Iranian Culture Foundation Publications. [In Persian] Boyle, J.A. (2006). The Cambridge History of Iran: From the Saljuqs to the Fall of the Ilkhanids. Tehran: Amirkabir Publications Institute. (Translation of the relevant volume of The Cambridge History of Iran). [In Persian] Ḥilmi, Ahmad Kamāl al-Dīn (2005). Dawlat al-Saljūqbān (The Seljuq State). Translated by: Abdollah Naseri Taheri, Qom: Zaitoun. [In Persian] Khazanehdar-Lou, Mohammad Ali; Jalalehvand Alkami, Majid (2013). “Critical Discourse Analysis of the Discourse of Power in Two Chapters of Khwaja Nizam al-Mulk Tusi’s Siyasatnama,” Global Politics, No. 13, pp. 89-108. [In Persian] Rāwandī, Muhammad bin Ali (1985). Rāḥat al-Ṣudūr wa Āyat al-Surūr dar Tārīkh-e Āl-e Saljūq (The Comfort of Hearts and the Sign of Joy in the History of the House of Seljuq). Tehran: Amirkabir. [In Persian] Rezāeiān, Ali (2012). “A Study and Comparison of the Process of Political Legitimation of Seljuq Sultans: Tughril and Sanjar,” Islamic History Studies, No. 14, pp. 77-92. [In Persian] Ṭabāṭabā’i, Javād (2006). Dar-Āmadī bar Tārīkh-e Andīshe-ye Siyāsī dar Īrān (An Introduction to the History of Political Thought in Iran). Tehran: Kavir Publications. [In Persian] Tūsī, Khwāja Niẓām al-Mulk (2004). Siyar al-Mulūk (Siyāsatnāma) (The Conduct of Kings / The Book of Government). Edited by: Hubert Darke, Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company. [In Persian] Imād al-Dīn al-Kātib, Muhammad bin Muhammad (2004). Tārīkh-e Dawlat-e Āl-e Saljūq (History of the Seljuq State). Beirut, Lebanon: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. (Date: 1425 AH, corresponding to 2004 CE). [In Persian] Al-Ghazālī, Muhammad bin Muhammad (2008). Al-Tibr al-Masbūk fī Naṣīḥat al-Mulūk (The Forged Gold in Advice to Kings). Beirut, Lebanon: Al-Maktabah al-ʿAṣriyyah. (Date: 1429 AH, corresponding to 2008 CE). [In Persian] Al-Ghazālī, Muhammad bin Muhammad (2000). Al-Iqtiṣād fī al-Iʿtiqād (The Just Mean in Belief). Beirut, Lebanon: Dar al-Minhaj. [In Persian] Fīrḥī, Dāvūd (2006). Qudrat, Dānesh wa Mashrūʿiyyat dar Islām (Dowre-ye Miyāne) (Power, Knowledge, and Legitimacy in Islam (Medieval Period)). Tehran: Ney Publishing. [In Persian] Qāderī, Hātam (1991). Andīshe-ye Siyāsī-ye Ghazālī (The Political Thought of Ghazali). Tehran: Bureau of Political and International Studies. [In Persian] Qāsemī Far, Alīreza (2020). Foucault, Truth and Power: A Foucauldian Reading of Mario Vargas Llosa’s “The Feast of the Goat”. Tehran: Dastan Publishing. [In Persian] Qadīmī Qīdārī, Abbās; Qāne’ī Zawāraq, Ali (2017). “Dissidence in the Siyasatnama: Discourse Analysis of Dealing with Opposition in the Thought of Khwaja Nizam al-Mulk,” Political Thought in Islam, No. 13, pp. 37-68. [In Persian] Kashgharī, Maḥmūd ibn Husayn ibn Muḥammad (1996). Dīwān Lughāt al-Turk (Compendium of the Turkic Dialects). Translated and arranged by: Sayyed Mohammad Dabir Siyaghi, Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies. [In Persian] Clausner, Carla (2002). Bureaucracy in the Seljuq Era (The Vizierate in the Seljuq Era). Translated by: Ya’qoub Ajand, Tehran: Amirkabir Publications Institute. (Translation of The Seljuq Vezirate: A Study of Civil Administration, 1051-1157). [In Persian] Lambton, Ann K.S. (2003). Tadāvum wa Taḥawwol dar Tārīkh-e Miyāne-ye Īrān (Continuity and Change in Medieval Persian History). Translated by: Ya’qoub Ajand, Tehran: Ney Publishing. [In Persian] Muʿizzī Nīshābūrī, Muḥammad bin ʿAbd al-Malik (1939). Dīwān-e Muʿizzī (The Divan of Mu’izzi). Edited by: Abbas Eqbal, Tehran: Islamiyya Bookstore. [In Persian] Muntajib al-Dīn Badīʿ, Ali bin Ahmad (2005). ʿAtabat al-Kataba (The Threshold of Scribes). Tehran: Asatir. (Collection of Seljuq-era administrative letters). [In Persian] Manshāt-e Leningrād (Leningrad Manuscripts/Inshā’ Collection). A collection of letters, microfilm, National Library, No. 48, 49, and 50. (A reference to a specific manuscript collection). [In Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 30 |
||