| تعداد نشریات | 63 |
| تعداد شمارهها | 2,262 |
| تعداد مقالات | 18,632 |
| تعداد مشاهده مقاله | 57,740,375 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 29,557,583 |
تحلیل انتقادی جبری بودن منشأ اراده از دیدگاه علامه جعفری (ره) | ||
| حکمت و فلسفه | ||
| مقاله 6، دوره 21، شماره 83، مهر 1404، صفحه 157-183 اصل مقاله (985.66 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/wph.2025.84395.2285 | ||
| نویسندگان | ||
| حامده راستایی1؛ نیره کاظمی* 2 | ||
| 1استادیار موسسه آموزش عالی آل طه، تهران، ایران | ||
| 2محقق | ||
| چکیده | ||
| جبر و اختیار یکی از موضوعات دراز دامن در تاریخ تفکر بشر است. برای حل مسئله اختیار انسان، اراده بهعنوان یکی از مبانی اصلی فعل اختیاری موردتوجه فلاسفه بوده است. فلاسفهای همچون ابنسینا و ملاصدرا با رد تسلسل در مبانی فعل اختیاری، اراده را از مبانی فعل اختیاری و از اموری میدانند که خود مضطر و مجبور است و بااینحال انسان را به سبب داشتن اراده ولو ارادهای مضطر، مختار میدانند. علامه جعفری ازجمله متفکرینی است که با دقتهای روانشناسی و انسانشناسی خود، با تفکیک امور ارادی و انواع ارادههای انسان، عامل مهم و اصلی در اراده را تسلط «من» یا «ذات انسان» دانسته است. مشکل مضطر بودن اراده انسان در تحلیلهای علامه جعفری و بیان نقش من یا ذات انسان در حصول اراده، به نحو مطلوبی تبیین شده است، من یا ذات انسانی با افزایش علم و آگاهی، قدرت و تسلط بیشتری یافته، درنتیجه تأثیر عوامل جبری کم و عاملیتِ انسان در افعال بیشتر خواهد شد. همچنین در نگاهی دیگر، ایشان با طرح حیات معقول برای انسان، خواستنِ انسان را در سطحی فراتر از خواهشهای طبیعی و جبری و در سایه عقلانیت و وجدان قرار میدهد که میتواند بعد جدیدی از اختیار را برای انسان مطرح کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اختیار؛ اراده؛ من یا ذات؛ تسلسل اراده؛ منشأ اراده؛ حیات معقول | ||
| مراجع | ||
|
ابنسینا، حسین بن عبدالله. (1404 ق). التعلیقات. تحقیق عبدالرحمن بدوی. بیروت: مکتبه الاعلام الاسلامی.
ابنسینا، حسین بن عبدالله.(1392). الاشارات و التنبیهات. ترجمه و شرح حسن ملکشاهی. ج 2. تهران: انتشارات سروش.
برنجکار، رضا. (1399). جستارهایی در باب ضرورت علیت و اختیار. تهران: انتشارات نبأ.
جعفری، محمد تقی. (1360). حیات معقول. تهران: انتشارات سیما.
جعفری، محمد تقی. (بیتا ب). وجدان از نظر اخلاقی، روانی، فلسفی. موسسه مطبوعات اسلامی.
جعفری، محمد تقی. جبر و اختیار. (بیتا الف). موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1354). مبدأ و معاد. تصحیح جلالالدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1363). رساله خلق الاعمال. تهران: نشر علوم اسلامی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1366). شرح اصول الکافی. ج 1 و 4. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1378). اجوبه المسائل. ج 1. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1380). مترجم محمد ذبیحی. قم: دانشگاه قم. انتشارات اسرا.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1383 ه.ش). ترجمه و تفسیر الشواهد الربوبیة. مترجم جواد مصلح. تهران: صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران. انتشارات سروش.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1386 ق). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. ج 6. قم: منشورات مصطفوی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1389). القضا و القدر. تصحیح و تحقیق مهدی دهباشی. در مجموعه رسائل فلسفی. ج 2. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1422). شرح الهدایه الاثیریه. تصحیح محمد مصطفی فولادکار. بیروت: التاریخ العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1981). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الأربعه. تعلیقه ملاهادی سبزواری. ج 6. چ سوم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (بیتا). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. ج 4. قم: منشورات مصطفوی.
محمدشفیعی، عبدالسعید؛ نجارپوریان، علی. (1401) «حیات معقول و ابعاد تربیت عقلانی از دیدگاه علامه محمد تقی جعفری (ره)». نشریه پویش در آموزش علوم انسانی دانشگاه فرهنگیان، شماره 29، زمستان
References [In Persian]
Berenjkar, Reza. (2020). Essays on the Necessity of Causality and Free Will. Tehran: Naba’ Publications. [In Persian]
Ibn Sīnā, Husayn ibn ʿAbd Allāh. (1984). Al-Taʿlīqāt. Edited by ʿAbd al-Rahmān Badawī. Beirut: Maktabat al-Iʿlām al-Islāmī. [In Arabic]
Ibn Sīnā, Husayn ibn ʿAbd Allāh. (2013). Al-Ishārāt wa al-Tanbīhāt. Translated and annotated by Hassan Malekshahi. Vol. 2. Tehran: Soroush Publications. [In Persian]
Jafari, Mohammad-Taqi. (1981). The Rational Life. Tehran: Sima Publications. [In Persian]
Jafari, Mohammad-Taqi. (n.d.-a). Determinism and Free Will. Tehran: Institute for Compilation & Publication of Allameh Jafari’s Works. [In Persian]
Jafari, Mohammad-Taqi. (n.d.-b). Conscience from Ethical, Psychological, and Philosophical Perspectives. Islamic Publications Institute. [In Persian]
Mohammad-Shafiei, Abdolsaeed, & Najjarpourian, Ali. (2023). “Reasonable Life and Dimensions of Rational Education from the Perspective of Allameh Mohammad-Taqi Jafari.” Puyesh in Humanities Education, No. 29, Winter 2023. [In Persian]
Sadr al-Dīn Shīrāzī, Muhammad ibn Ibrāhīm. (1966). Al-Hikmah al-Mutaʿāliyyah fī al-Asfār al-ʿAqliyyah al-Arbaʿah. Vol. 6. Qom: Mostafavi Publications. [In Persian]
Sadr al-Dīn Shīrāzī, Muhammad ibn Ibrāhīm. (1975). Mabdaʾ wa Maʿād. Edited by Jalaleddin Ashtiani. Tehran: Society of Islamic Philosophy. [In Persian]
Sadr al-Dīn Shīrāzī, Muhammad ibn Ibrāhīm. (1981). Al-Hikmah al-Mutaʿāliyyah fī al-Asfār al-ʿAqliyyah al-Arbaʿah. With Mulla Hadi Sabzavari’s commentary. Vol. 6. 3rd ed. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. [In Arabic]
Sadr al-Dīn Shīrāzī, Muḥammad ibn Ibrāhīm. (1984). Risālat Khalq al-Aʿmāl. Tehran: ʿUlūm-e Islāmī Publications. [In Persian]
Sadr al-Dīn Shīrāzī, Muhammad ibn Ibrāhīm. (1987). Sharh Usūl al-Kāfī. Vols. 1 & 4. Tehran: Institute for Cultural Studies and Research. [In Persian]
Sadr al-Dīn Shīrāzī, Muhammad ibn Ibrāhīm. (1999). Ajwibat al-Masāʾil. Vol. 1. Tehran: Sadra Islamic Philosophy Foundation. [In Persian]
Sadr al-Dīn Shīrāzī, Muhammad ibn Ibrāhīm. (2001). Sharh al-Hidāyah al-Athīriyyah. Edited by Mohammad Mostafā Fouladkār. Beirut: al-Tārīkh al-ʿArabī. [In Persian]
Sadr al-Dīn Shīrāzī, Muḥammad ibn Ibrāhīm. (2001). Translated by Mohammad Zabihi. Qom: University of Qom; Asra Publications. [In Persian]
Sadr al-Dīn Shīrāzī, Muhammad ibn Ibrāhīm. (2004). Translation and Interpretation of al-Shawāhid al-Rubūbiyyah. Translated by Javad Mosleh. Tehran: Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB), Soroush Publications. [In Persian]
Sadr al-Dīn Shīrāzī, Muhammad ibn Ibrāhīm. (2010). Al-Qadāʾ wa al-Qadar. Edited and researched by Mahdi Dehbashti. In Majmūʿah-ye Rasāʾil Falsafī, Vol. 2. Tehran: Sadra Islamic Philosophy Foundation. [In Persian]
Sadr al-Dīn Shīrāzī, Muhammad ibn Ibrāhīm. (n.d.). Al-Hikmah al-Mutaʿāliyyah fī al-Asfār al-ʿAqliyyah al-Arbaʿah. Vol. 4. Qom: Mostafavi Publications. [In Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 113 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 65 |
||