دانشگاه علامه طباطبایی

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات62
تعداد شماره‌ها2,328
تعداد مقالات19,188
تعداد مشاهده مقاله61,915,198
تعداد دریافت فایل اصل مقاله31,299,272
حسنی پور, حسام, خاکساری رفسنجانی, علی. (1404). فضای عمومی در سنت های برنامه ریزی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 10(35), 1-38. doi: 10.22054/urdp.2026.81040.1652
حسام حسنی پور; علی خاکساری رفسنجانی. "فضای عمومی در سنت های برنامه ریزی". سامانه مدیریت نشریات علمی, 10, 35, 1404, 1-38. doi: 10.22054/urdp.2026.81040.1652
حسنی پور, حسام, خاکساری رفسنجانی, علی. (1404). 'فضای عمومی در سنت های برنامه ریزی', سامانه مدیریت نشریات علمی, 10(35), pp. 1-38. doi: 10.22054/urdp.2026.81040.1652
حسنی پور, حسام, خاکساری رفسنجانی, علی. فضای عمومی در سنت های برنامه ریزی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1404; 10(35): 1-38. doi: 10.22054/urdp.2026.81040.1652

فضای عمومی در سنت های برنامه ریزی

فصلنامه برنامه ریزی توسعه شهری و منطقه ای
مقاله 1، دوره 10، شماره 35، دی 1404، صفحه 1-38    اصل مقاله (836.12 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/urdp.2026.81040.1652
نویسندگان
حسام حسنی پور* 1؛ علی خاکساری رفسنجانی2
1دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2استاد گروه برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
چکیده
فضاهای عمومی نقش بسزایی در حیات شهرها داشته و در دستیابی شهرها به کیفیت زیست مناسب و توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مؤثرند. برنامه‌ریزی فضاهای عمومی در زمینۀ سیاسی، اقتصادی و اجتماعی فرهنگی و باتوجه به سنت برنامه‌ریزی متفاوت است. چگونگی تاثیر سنت‌های برنامه‌ریزی بر فضاهای عمومی، سوال پژوهش است که درک آن از حلقۀ اتصال دو مفهوم فوق میسر است. "منافع عمومی" که مورد توجه همۀ سنت‌های برنامه‌ریزی بوده و با موضوع فضای عمومی همپوشانی دارد، نقطۀ اتصال دو مفهوم فوق است. پژوهش با تحلیلی نظری به معیارهای فضای عمومی و مطالعۀ سنت‌های برنامه‌ریزی پرداخته و با استفاده از ماتریسی تقاطعی، سنت‌های برنامه‌ریزی را در ارتباط با فضای عمومی مقایسه می کند. این معیارها عبارتند از نقش دولت، عرصۀ عمومی، پویایی، تکثر، اهداف اجتماعی و مشارکت. تفاوت‌ها، ظرفیت‌ها و محدودیت‌های سنت‌های برنامه‌ریزی، بکارگیری رویکردهای متفاوتی را (عدم کفایت هیچ‌کدام از رویکردها به‌تنهایی) برای رسیدن به اهداف اجتماعی می‌طلبد که با توجه به شرایط و زمینۀ ساختاری تعیین می‌شود. فضای عمومی با داشتن ویژگی‌های چندوجهی، بستر تعاملات اجتماعی و تنوع و تکثر منافع، ارتباط بیشتری با سنت‌های برنامه‌ریزی مشارکتی دارد که به اهداف غیرکالبدی و اجتماعی می‌پردازند. سنت های برنامه ریزی با رویکردهای مشارکتی به گروه‌های متنوع و اهداف متکثر توجه داشته و شیوه‌های ارتباطی و مشارکتی را در فرایندهای برنامه‌ریزی به‌کار می‌گیرند. برنامه ریزی شهری در ایران نیازمند تغییر رویکرد به روش های مشارکتی است که در آنها تنوع و پویایی زندگی شهری در فضای عمومی مورد تاکید است.
کلیدواژه‌ها
"پویایی"؛ "سنت‌های برنامه‌ریزی"؛ "فضای عمومی"؛ "مشارکت‌"؛ "منافع عمومی"
مراجع
  • احمدی، مرتضی؛ ضیائی، محمود؛ واعظی، رضا؛ کاظمیان، غلامرضا؛ یاوری گهر، فاطمه (1402): «واکاوی جایگاه عقلانیت در سند راهبردی توسعه گردشگری کشور»، فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای، سال هشتم، شماره 24، 1-34
  • بحرینی، سید حسین (1377): فرایند طراحی شهری، تهران، انتشارات دانشگاه تهران
  • برغمدی، هادی؛ محقق منتظری، معصومه (1399): «تاثیرات اجتماعی سامان‌دهی خیابان‌های دارای ارزش فرهنگی و تاریخی (مطالعه موردی خیابان لاله‌زار)» ، فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای، سال پنجم، شماره 14، 113-140
  • بهزادفر، مصطفی؛ محمودی کردستانی، پیام (1388): «هنجارهای کیفی طراحی فضای شهری مردم‌مدار (آزادی‌مدار)» ، مجله آرمانشهر، شماره 3، صص 32-48
  • دانشپور، عبدالهادی؛ چرخچیان، مریم (1386): «فضاهای عمومی و عوامل موثر بر حیات جمعی»، نشریه باغ نظر، سال چهارم، شماره 7 (بهار و تابستان 1386)، صص 19-28
  • تیلور، نایجل (1998) : نظریه‌های برنامه‌ریزی شهری (از آغاز تا کنون)، ترجمۀ محمود شورچه (1393)، تهران، مدیران امروز
  • جمعه‌پور، محمود (1398): «پارادایم نوین برنامه‌ریزی برای پایداری و مدیریت یکپارچه منطقه کلان‌شهری تهران، ساماندهی یا تغییر پایتخت»، فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای، سال سوم، شماره 4، 133-158
  • جیکوبز، جین (1961): مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکایی، ترجمۀ حمید پارسی و آرزو افلاطونی (1388)، انتشارات دانشگاه تهران
  • حبیبی، محسن (1380): «جامعه مدنی و حیات شهری»، مجله هنرهای زیبا دانشگاه تهران، شماره 7، صص 21-33
  • حبیبی، میترا (1397): سند راهبردی مدیریت فضاهای شهری تهران، دانشگاه شهید بهشتی، مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران
  • خاتم، اعظم (1384): «حوزۀ همگانی و فضاهای عمومی در ایران»؛ فصلنامۀ اندیشۀ ایرانشهر، سال اول، شماره 3، صص 10-24
  • رفیعیان، مجتبی؛ سیفایی، مهسا (1384): «فضاهای عمومی شهری؛ بازنگری و ارزیابی کیفی»، فصلنامه هنرهای زیبا، شماره 23، صص 35- 42
  • رفیعیان، مجتبی؛ خدایی، زهرا (1388): «بررسی شاخص ها و معیارهای موثر بر رضایتمندی شهروندان از فضاهای عمومی شهری»، فصلنامه راهبرد، شماره 53، صص 227- 248
  • رهنمایی، محمدتقی؛ اشرفی، یوسف (1388): «فضاهای عمومی شهر و نقش آن در شکل‌گیری جامعه مدنی از دیدگاه برنامه‌ریزی»، فصلنامه انجمن جغرافیایی ایران، دوره 5، شماره 14-15، صص 23- 46
  • زندیه، سمیه؛ صرافی، مظفر (1401): «به سوی چارچوبی برای مفهوم‌پردازی از منفعت عمومی در برنامه‌ریزی فضایی»، فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای، سال هفتم، شماره 22، 1-43
  • شارع‌پور، محمود (1393): شهر، فضا و زندگی روزمره، تهران، نشر تیسا
  • صرافی، مظفر؛ نجاتی، ناصر؛ نجف‌زاده، رضا (1400): «برنامه ریزی شورشی در فضاهای خاکستری؛ موردپژوهی: محله آبکوه مشهد»، نشریه هنرهای زیبا، دوره 26، شماره 2، صص 65-79
  • فاطمی‌نیا، محمدعلی؛ خاکساری، علی (1401): «مدیریت فضاهای عمومی و ناپایداری‌های اجتماعی: مطالعه موردی پایانه‌های مسافربری شهر تهران»، فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای، سال هفتم، شماره 23، 1-47
  • فریدمن، جان (1987): برنامه‌ریزی در حوزۀ عمومی: از شناخت تا عمل، ترجمۀ عارف اقوامی مقدم (1387)، تهران، مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری
  • کارمونا، متیو؛ دی ماگالئس، کلودیو؛ هاموند، لئو (2008): فضای عمومی، ابعاد مدیریتی، ترجمۀ ایرج اسدی و مهدی عباس‌زاده (1396)، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)
  • کارمونا، متیو (2010): فضای عمومی معاصر، نقد و طبقه‌بندی آن، ترجمۀ آرش ثقفی اصل و اکبر عبدالله زاده طرف (1396)، تهران، انتشارات طحان
  • لطیفی، غلامرضا؛ خاکساری رفسنجانی، علی؛ خانی، حسین (1394): فضای شهری، حیات اجتماعی، بستری در تحقق تعاملات اجتماعی، تهران، انتشارات نگارستان اندیشه
  • مدنی‌پور، علی (1996): طراحی فضای شهری: نگرشی بر فرایندهای اجتماعی و مکانی، ترجمۀ فرهاد مرتضایی (1384)، تهران، انتشارات پردازش و برنامه‌ریزی شهری
  • مدنی‌پور، علی (2003): فضاهای عمومی و خصوصی شهر، ترجمۀ فرشاد نوریان (1389)، تهران، انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران
  • میرآفتاب، فرانک (2009): برنامه‌ریزی شورشی، قراردادن برنامه‌ریزی رادیکال در جنوب جهانی، ترجمه سمیه زندیه، فضا و دیالکتیک، شماره 22
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 605
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 304


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب
login