الگوی قرآنی سلامت روان با تأکید بر مفاهیم رضا، شکر و امید

ابن شعبه حرانى، حسن بن على (1363). تحف العقول عن آل الرسول صلى الله علیه و آله (چاپ دوم). قم: جامعه مدرسین. ایموری، سمیه و خرامین، شیرعلی (1400). تأثیر امید درمانی بر افزایش عزت‌نفس و کاهش افسردگی در بین نوجوانان و جوانان شهر یاسوج. در نهمین همایش ملی علمی پژوهشی روانشناسی و علوم تربیتی. https://civilica.com/doc/1249148/ پایگاه خبری روانشناسی و بهداشت روان. (۱۳۹۲). تاب‌آوری چیست؟ ۴ اسفند ۱۳۹۲. (دریافت‌شده در 7 اردیبهشت 1404). https://www.migna.ir/note/22527 طباطبائی، سید محمدحسین (1393). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات. https://noorlib.ir/book/info/1909/ طیب، سید عبدالحسین (1378). اطیب البیان فی تفسیر القرآن (چاپ دوم). تهران: انتشارات اسلام. غزالی، محمد بن محمد؛ حافظ عراقی، عبدالرحیم بن حسین و عیدروس، عبدالقادر بن شیخ (بی‌تا). إحیاء علوم الدین (16 ج). بیروت، دار الکتاب العربی. قرائتى، محسن (1388). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایی از قرآن، چاپ 1. کمری، سامان و فولادچنگ، محبوبه (1395). اثربخشی آموزش معنویت درمانی مبتنی بر مثبت نگری بر میزان امید به زندگی و رضایت از زندگی نوجوانان. پژوهش‌های روان‌شناسی بالینی و مشاوره، 6(1), 5-23. doi: 10.22067/ijap.v6i1.41092 مجلسی، محمد‌باقر بن محمدتقی (۱۴۰۳ ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: داراحیاء التراث العربی. محمدعلی نژاد عمران، روح‌الله، فاضلی، حمیدرضا و فاضلی، علیرضا. (1403). راهکارهای ارتقای بعد فردی سلامت اجتماعی در قرآن کریم: «مطالعه موردی سوره حجرات». فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 15(60), 1-26. doi: 10.22054/qccpc.2024.78121.3268 مصطفوی، حسن (1368). تحقیق در کلمات القرآن کریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. مکارم شیرازى، ناصر (1371). تفسیر نمونه (28 جلد، چاپ 10). تهران: دارالکتب الإسلامیة. مکارم شیرازی، ناصر (1385). اخلاق در قرآن. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (علیه‌‌السلام). رضائی، محمد؛ فرخی؛ نورعلی؛ دارابی، فردین و محمدی، جواد (1397). تاثیر تلاوت قرآن کریم بر میزان خطرپذیری نوجوانان درمقابل رفتارهای پرخطر. فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 9(35)، 79-98. doi: 10.22054/qccpc.2018.28326.1710 رویین تن، سجاد؛ آزادی، شهدخت؛ افشین، همایون و امینی، ناصر (1398). اثر بخشی درمان ترکیبی مبتنی بر پذیرش و تعهد و امید درمانی بر کیفیت زندگی در بیماران سرطانی. فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 10(38)، 221-242. doi: 10.22054/qccpc.2019.38404.2043 رضائی، محمد؛ سعدی‌پور، اسماعیل؛ دارابی، فردین و محمدی، جواد (1397). تأثیر «تلاوت قرآن» بر «سلامت روان». مطالعات اسلام و روانشناسی، 12(23)، 125-141. doi: 10.30471/psy.2019.1549 آجیلیان مافوق، محمدمهدی و دستغیب، سیده فاطمه (1403). ماهیت و مؤلفه‌های «شکر و قدردانی» از منظر قرآن و روان‌شناسی مثبت‌گرا. آموزه‌های قرآنی، 21(40)، 29-56. doi: 10.30513/qd.2025.6281.2416 امیری، حسین و بهرام طجری، علی (1402). نشانه‌‌شناسی شکر و تبیین حد نصاب آن با تکیه بر منابع اسلامی. اخلاق وحیانی، 13(2)، 71-94. doi: 10.22034/ethics.2023.179508 شرافت زارچ، محمدحسین؛ سدرپوشان، نجمه؛ فلاح، محمدحسین و دهقان منشادی، ماریه (۱۴۰۴). بررسی اثربخشی روان‌درمانی یکپارچه‌نگر اسلامی گروهی بر رضایت شغلی پرسنل مرد نیروی انتظامی. مجله مطالعات ناتوانی، ۱۵ (89) :1-7 https://jdisabilstud.org/article-1-3400-fa.html References Arnau, R. C; Rosen, D. H; Finch, J. F; Rhudy, J. L; & Fortunato, V. J (2007). Longitudinal effects of hope on depression and anxiety: A latent variable analysis. Journal of Personality, 75(1), 43–64. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.2006.00432.x Conway, R (2011). Flourish: A new understanding of happiness and well-being – and how to achieve them, by Martin E.P. Seligman. The Journal of Positive Psychology, 7(2), 159–161. https://doi.org/10.1080/17439760.2011.614831 Emmons, R. A; & McCullough, M. E (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 377–389. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.2.377 Emmons, R. A; & Stern, R (2013). Gratitude as a psychotherapeutic intervention. Journal of Clinical Psychology, 69(8), 846–855. https://doi.org/10.1002/jclp.22020 Folkman, S; & Moskowitz, J. T (2000). Positive affect and the other side of coping. American Psychologist, 55(6), 647–654. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.6.647 Frankl, V. E (1992). The will to meaning: Foundations and applications of logotherapy. World Pub. Co. https://nomanszone.org/pdf/Mans_Search_for_Meaning.pdf Fredrickson, B. L (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218–226. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.218 Hayes, S. C; Luoma, J. B; Bond, F. W; Masuda, A; & Lillis, J (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1–25. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.06.006 Health Assured (2025). Mental health benefits of gratitude. https://www.healthassured.org/blog/mental-health-benefits-of-gratitude/ Luthar, S. S; Cicchetti, D; & Becker, B (2000). The construct of resilience: A critical evaluation and guidelines for future work. Child Development, 71(3), 543–562. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00164 Seligman, M. E. P (2016). Martin Seligman’s Positive Psychology Theory. https://positivepsychology.com/positive-psychology-theory/ Seligman, M. E. P; Steen, T. A; Park, N; & Peterson, C (2005). Positive psychology progress: Empirical validation of interventions. American Psychologist, 60(5), 410–421. https://doi.org/10.1037/0003-066X.60.5.410 Smith, A. J (2023). Gratitude - A game changer for mental health. ADAA. https://adaa.org/learn-from-us/from-the-experts/blog-posts/consumer/gratitude-mental-health-game-changer Snyder, C. R (2002). Hope theory: Rainbows in the mind. Psychological Inquiry, 13(4), 249–275. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01 Snyder, C. R; et al (1991). The will and the ways: Development and validation of an individual-differences measure of hope. Journal of Personality and Social Psychology, 60(4), 570–585. https://doi.org/10.1037/0022-3514.60.4.570 Wong, W.-L. L; & Cheung, S.-H (2024). The role of hope in college transition: Its cross-lagged relationships with psychosocial resources and emotional well-being in first-year college students. Journal of Adolescence, 96(4). https://doi.org/10.1002/jad.12297 World Health Organization (2025). Mental health: Definitions and concepts. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-strengthening-our-response Luo, S; Hu, J; Zhang, J; Mei, Z; Tang, Z; & Luo, S (2025). The correlation between resilience and mental health of adolescents and young adults: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychiatry, 16:1536553. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1536553 Diener, E; Emmons, R. A; Larsen, R. J; & Griffin, S. (1985). The Satisfaction With Life Scale. Journal of Personality Assessment, 49(1), 71–75. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa4901_13 Diener, E. (2009). Subjective well-being. In The science of subjective well-being (pp. 11-58). New York: Guilford Press. Maltby, J; Day, L; & Phillips, S. (2005). The reliability and validity of the short form of the Religious Orientation Scale. Personality and Individual Differences, 39(4), 777-788. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.02.016 Watson, D; Clark, L. A; & Tellegen, A. (1988). Development and validation of brief measures of positive and negative affect: The PANAS scales. Journal of Personality and Social Psychology, 54(6), 1063-1070. https://doi.org/10.1037/0022-3514.54.6.1063 Zinnbauer, B. J; Rosenberg, S; & Fertman, C. I. (1997). Religion and spirituality: Unfuzzying the fuzzy. Journal for the Scientific Study of Religion, 36(4), 549-564. https://doi.org/10.2307/1387689 McCullough, M. E; Emmons, R. A; & Tsang, J. (2002). The costs of expressing gratitude. Psychological Science, 13(4), 297-301. https://doi.org/10.1111/1467-9280.00455 Caldwell, C. H; Wright, M. F; & Miller, K. (2016). Cultural influences on mental health: The role of spirituality and religion. Cultural Diversity and Ethnic Minority Psychology, 22(2), 171-179. https://doi.org/10.1037/cdp0000079 Hodge, D. R. (2001). Spirituality and religion in social work practice: A review of the literature. Social Work, 46(3), 203-216. https://doi.org/10.1093/sw/46.3.203 Küçük, Ş; Sönmez, A; & Aslan, A. (2020). The importance of cultural factors in understanding the religion-health relationship. Journal of Religion and Health, 59(3), 1163-1176. https://doi.org/10.1007/s10943-019-00993-3 Seyed Mohammadi, N; Sadeghi, A; & Farahani, M. (2021). The impact of religious education on the mental health of adolescents: A qualitative study. Journal of Adolescent Research, 36(5), 552-575. https://doi.org/10.1177/0743558420972688 Van Cappellen, P; & Saroglou, V. (2012). Religiousness, spirituality, and subjective well-being: A review. International Journal of Psychology, 47(4), 232-241. https://doi.org/10.1080/00207594.2011.621203 Zhang, Y; & Wildemuth, B. (2009). Qualitative analysis of content. In B. Wildemuth (Ed.), Applications of social research methods to questions in information and library science (pp. 308-319). Westport, CT: Libraries Unlimited. Hennink, M. M; Kaiser, B. N; & Marconi, V. C. (2017). Code saturation versus meaning saturation: How many interviews are enough? Qualitative Health Research, 27(4), 591-608. https://doi.org/10.1177/1049732316665344 Field, A. (2013). Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics (4th ed.). London: SAGE Publications. McCullough, M. E; Emmons, R. A; & Tsang, J.-A. (2002). The gratitude questionnaire: A measure of the human spirit. The Journal of Personality Assessment, 79(2), 511-515. https://doi.org/10.1207/S15327752JPA7902_24 Snyder, C. R. (2000). The role of hope in coping with adversity. The Psychology of Hope. New York: Free Press. Hayes, S. C; Luoma, J. B; Bond, F. W; Masuda, A; & Lillis, J. (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1-25. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.06.006 Küçük, Ş; Sönmez, A; & Aslan, A. (2020). The importance of cultural factors in understanding the religion-health relationship. Journal of Religion and Health, 59(3), 1163-1176. https://doi.org/10.1007/s10943-019-00993-3 Seligman, M. E. P. (2019). The hope circuit: A psychologist’s journey from helplessness to optimism. New York: Basic Books. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications. Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218-226. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.218 Field, A. (2013). Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics (4th ed.). London: SAGE Publications. Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (4th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications. Emmons, R. A., & McCullough, M. E. (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 377-389. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.2.377 Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). On happiness and human potentials: A review of research on hedonic and eudaimonic well-being. Annual Review of Psychology, 52, 141-166. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.141 Seligman, M. E. P. (2002). Authentic Happiness: Using the New Positive Psychology to Realize Your Potential for Lasting Fulfillment. New York: Free Press. Snyder, C. R. (2002). Hope theory: Rainbows in the mind. Psychological Inquiry, 13(4), 249-275. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01 Wong, P. T. P., & Cheung, H. (2024). Hope and well-being: The role of hope in promoting psychological health. The Journal of Positive Psychology, 19(1), 1-10. https://doi.org/10.1080/17439760.2024.2195047