The Qur’anic Model of Mental Health with Emphasis on the Concepts of Contentment, Gratitude, and Hope

ابن شعبه حرانى، حسن بن على (1363). تحف العقول عن آل الرسول صلى الله علیه و آله (چاپ دوم). قم: جامعه مدرسین. ایموری، سمیه و خرامین، شیرعلی (1400). تأثیر امید درمانی بر افزایش عزت‌نفس و کاهش افسردگی در بین نوجوانان و جوانان شهر یاسوج. در نهمین همایش ملی علمی پژوهشی روانشناسی و علوم تربیتی. https://civilica.com/doc/1249148/ پایگاه خبری روانشناسی و بهداشت روان. (۱۳۹۲). تاب‌آوری چیست؟ ۴ اسفند ۱۳۹۲. (دریافت‌شده در 7 اردیبهشت 1404). https://www.migna.ir/note/22527 طباطبائی، سید محمدحسین (1393). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات. https://noorlib.ir/book/info/1909/ طیب، سید عبدالحسین (1378). اطیب البیان فی تفسیر القرآن (چاپ دوم). تهران: انتشارات اسلام. غزالی، محمد بن محمد؛ حافظ عراقی، عبدالرحیم بن حسین و عیدروس، عبدالقادر بن شیخ (بی‌تا). إحیاء علوم الدین (16 ج). بیروت، دار الکتاب العربی. قرائتى، محسن (1388). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایی از قرآن، چاپ 1. کمری، سامان و فولادچنگ، محبوبه (1395). اثربخشی آموزش معنویت درمانی مبتنی بر مثبت نگری بر میزان امید به زندگی و رضایت از زندگی نوجوانان. پژوهش‌های روان‌شناسی بالینی و مشاوره، 6(1), 5-23. doi: 10.22067/ijap.v6i1.41092 مجلسی، محمد‌باقر بن محمدتقی (۱۴۰۳ ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: داراحیاء التراث العربی. محمدعلی نژاد عمران، روح‌الله، فاضلی، حمیدرضا و فاضلی، علیرضا. (1403). راهکارهای ارتقای بعد فردی سلامت اجتماعی در قرآن کریم: «مطالعه موردی سوره حجرات». فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 15(60), 1-26. doi: 10.22054/qccpc.2024.78121.3268 مصطفوی، حسن (1368). تحقیق در کلمات القرآن کریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. مکارم شیرازى، ناصر (1371). تفسیر نمونه (28 جلد، چاپ 10). تهران: دارالکتب الإسلامیة. مکارم شیرازی، ناصر (1385). اخلاق در قرآن. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (علیه‌‌السلام). رضائی، محمد؛ فرخی؛ نورعلی؛ دارابی، فردین و محمدی، جواد (1397). تاثیر تلاوت قرآن کریم بر میزان خطرپذیری نوجوانان درمقابل رفتارهای پرخطر. فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 9(35)، 79-98. doi: 10.22054/qccpc.2018.28326.1710 رویین تن، سجاد؛ آزادی، شهدخت؛ افشین، همایون و امینی، ناصر (1398). اثر بخشی درمان ترکیبی مبتنی بر پذیرش و تعهد و امید درمانی بر کیفیت زندگی در بیماران سرطانی. فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 10(38)، 221-242. doi: 10.22054/qccpc.2019.38404.2043 رضائی، محمد؛ سعدی‌پور، اسماعیل؛ دارابی، فردین و محمدی، جواد (1397). تأثیر «تلاوت قرآن» بر «سلامت روان». مطالعات اسلام و روانشناسی، 12(23)، 125-141. doi: 10.30471/psy.2019.1549 آجیلیان مافوق، محمدمهدی و دستغیب، سیده فاطمه (1403). ماهیت و مؤلفه‌های «شکر و قدردانی» از منظر قرآن و روان‌شناسی مثبت‌گرا. آموزه‌های قرآنی، 21(40)، 29-56. doi: 10.30513/qd.2025.6281.2416 امیری، حسین و بهرام طجری، علی (1402). نشانه‌‌شناسی شکر و تبیین حد نصاب آن با تکیه بر منابع اسلامی. اخلاق وحیانی، 13(2)، 71-94. doi: 10.22034/ethics.2023.179508 شرافت زارچ، محمدحسین؛ سدرپوشان، نجمه؛ فلاح، محمدحسین و دهقان منشادی، ماریه (۱۴۰۴). بررسی اثربخشی روان‌درمانی یکپارچه‌نگر اسلامی گروهی بر رضایت شغلی پرسنل مرد نیروی انتظامی. مجله مطالعات ناتوانی، ۱۵ (89) :1-7 https://jdisabilstud.org/article-1-3400-fa.html References Arnau, R. C; Rosen, D. H; Finch, J. F; Rhudy, J. L; & Fortunato, V. J (2007). Longitudinal effects of hope on depression and anxiety: A latent variable analysis. Journal of Personality, 75(1), 43–64. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.2006.00432.x Conway, R (2011). Flourish: A new understanding of happiness and well-being – and how to achieve them, by Martin E.P. Seligman. The Journal of Positive Psychology, 7(2), 159–161. https://doi.org/10.1080/17439760.2011.614831 Emmons, R. A; & McCullough, M. E (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 377–389. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.2.377 Emmons, R. A; & Stern, R (2013). Gratitude as a psychotherapeutic intervention. Journal of Clinical Psychology, 69(8), 846–855. https://doi.org/10.1002/jclp.22020 Folkman, S; & Moskowitz, J. T (2000). Positive affect and the other side of coping. American Psychologist, 55(6), 647–654. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.6.647 Frankl, V. E (1992). The will to meaning: Foundations and applications of logotherapy. World Pub. Co. https://nomanszone.org/pdf/Mans_Search_for_Meaning.pdf Fredrickson, B. L (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218–226. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.218 Hayes, S. C; Luoma, J. B; Bond, F. W; Masuda, A; & Lillis, J (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1–25. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.06.006 Health Assured (2025). Mental health benefits of gratitude. https://www.healthassured.org/blog/mental-health-benefits-of-gratitude/ Luthar, S. S; Cicchetti, D; & Becker, B (2000). The construct of resilience: A critical evaluation and guidelines for future work. Child Development, 71(3), 543–562. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00164 Seligman, M. E. P (2016). Martin Seligman’s Positive Psychology Theory. https://positivepsychology.com/positive-psychology-theory/ Seligman, M. E. P; Steen, T. A; Park, N; & Peterson, C (2005). Positive psychology progress: Empirical validation of interventions. American Psychologist, 60(5), 410–421. https://doi.org/10.1037/0003-066X.60.5.410 Smith, A. J (2023). Gratitude - A game changer for mental health. ADAA. https://adaa.org/learn-from-us/from-the-experts/blog-posts/consumer/gratitude-mental-health-game-changer Snyder, C. R (2002). Hope theory: Rainbows in the mind. Psychological Inquiry, 13(4), 249–275. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01 Snyder, C. R; et al (1991). The will and the ways: Development and validation of an individual-differences measure of hope. Journal of Personality and Social Psychology, 60(4), 570–585. https://doi.org/10.1037/0022-3514.60.4.570 Wong, W.-L. L; & Cheung, S.-H (2024). The role of hope in college transition: Its cross-lagged relationships with psychosocial resources and emotional well-being in first-year college students. Journal of Adolescence, 96(4). https://doi.org/10.1002/jad.12297 World Health Organization (2025). Mental health: Definitions and concepts. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-strengthening-our-response Luo, S; Hu, J; Zhang, J; Mei, Z; Tang, Z; & Luo, S (2025). The correlation between resilience and mental health of adolescents and young adults: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychiatry, 16:1536553. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1536553 Diener, E; Emmons, R. A; Larsen, R. J; & Griffin, S. (1985). The Satisfaction With Life Scale. Journal of Personality Assessment, 49(1), 71–75. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa4901_13 Diener, E. (2009). Subjective well-being. In The science of subjective well-being (pp. 11-58). New York: Guilford Press. Maltby, J; Day, L; & Phillips, S. (2005). The reliability and validity of the short form of the Religious Orientation Scale. Personality and Individual Differences, 39(4), 777-788. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.02.016 Watson, D; Clark, L. A; & Tellegen, A. (1988). Development and validation of brief measures of positive and negative affect: The PANAS scales. Journal of Personality and Social Psychology, 54(6), 1063-1070. https://doi.org/10.1037/0022-3514.54.6.1063 Zinnbauer, B. J; Rosenberg, S; & Fertman, C. I. (1997). Religion and spirituality: Unfuzzying the fuzzy. Journal for the Scientific Study of Religion, 36(4), 549-564. https://doi.org/10.2307/1387689 McCullough, M. E; Emmons, R. A; & Tsang, J. (2002). The costs of expressing gratitude. Psychological Science, 13(4), 297-301. https://doi.org/10.1111/1467-9280.00455 Caldwell, C. H; Wright, M. F; & Miller, K. (2016). Cultural influences on mental health: The role of spirituality and religion. Cultural Diversity and Ethnic Minority Psychology, 22(2), 171-179. https://doi.org/10.1037/cdp0000079 Hodge, D. R. (2001). Spirituality and religion in social work practice: A review of the literature. Social Work, 46(3), 203-216. https://doi.org/10.1093/sw/46.3.203 Küçük, Ş; Sönmez, A; & Aslan, A. (2020). The importance of cultural factors in understanding the religion-health relationship. Journal of Religion and Health, 59(3), 1163-1176. https://doi.org/10.1007/s10943-019-00993-3 Seyed Mohammadi, N; Sadeghi, A; & Farahani, M. (2021). The impact of religious education on the mental health of adolescents: A qualitative study. Journal of Adolescent Research, 36(5), 552-575. https://doi.org/10.1177/0743558420972688 Van Cappellen, P; & Saroglou, V. (2012). Religiousness, spirituality, and subjective well-being: A review. International Journal of Psychology, 47(4), 232-241. https://doi.org/10.1080/00207594.2011.621203 Zhang, Y; & Wildemuth, B. (2009). Qualitative analysis of content. In B. Wildemuth (Ed.), Applications of social research methods to questions in information and library science (pp. 308-319). Westport, CT: Libraries Unlimited. Hennink, M. M; Kaiser, B. N; & Marconi, V. C. (2017). Code saturation versus meaning saturation: How many interviews are enough? Qualitative Health Research, 27(4), 591-608. https://doi.org/10.1177/1049732316665344 Field, A. (2013). Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics (4th ed.). London: SAGE Publications. McCullough, M. E; Emmons, R. A; & Tsang, J.-A. (2002). The gratitude questionnaire: A measure of the human spirit. The Journal of Personality Assessment, 79(2), 511-515. https://doi.org/10.1207/S15327752JPA7902_24 Snyder, C. R. (2000). The role of hope in coping with adversity. The Psychology of Hope. New York: Free Press. Hayes, S. C; Luoma, J. B; Bond, F. W; Masuda, A; & Lillis, J. (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1-25. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.06.006 Küçük, Ş; Sönmez, A; & Aslan, A. (2020). The importance of cultural factors in understanding the religion-health relationship. Journal of Religion and Health, 59(3), 1163-1176. https://doi.org/10.1007/s10943-019-00993-3 Seligman, M. E. P. (2019). The hope circuit: A psychologist’s journey from helplessness to optimism. New York: Basic Books. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications. Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218-226. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.218 Field, A. (2013). Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics (4th ed.). London: SAGE Publications. Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (4th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications. Emmons, R. A., & McCullough, M. E. (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 377-389. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.2.377 Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). On happiness and human potentials: A review of research on hedonic and eudaimonic well-being. Annual Review of Psychology, 52, 141-166. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.141 Seligman, M. E. P. (2002). Authentic Happiness: Using the New Positive Psychology to Realize Your Potential for Lasting Fulfillment. New York: Free Press. Snyder, C. R. (2002). Hope theory: Rainbows in the mind. Psychological Inquiry, 13(4), 249-275. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01 Wong, P. T. P., & Cheung, H. (2024). Hope and well-being: The role of hope in promoting psychological health. The Journal of Positive Psychology, 19(1), 1-10. https://doi.org/10.1080/17439760.2024.2195047