| تعداد نشریات | 63 |
| تعداد شمارهها | 2,282 |
| تعداد مقالات | 18,834 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,451,652 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 30,416,056 |
تعارض برخی از آموزههای سعدی با احکام اخلاقی و تبیین پیامدگرایانۀ آن | ||
| متن پژوهی ادبی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 فروردین 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/ltr.2026.86497.4019 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا نصر اصفهانی* 1؛ مهدی زمانی2 | ||
| 1زبان و ادبیات فارسی،دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| 2گروه فلسفه، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| اگرچه سعدی در دستورالعملهای اخلاقی خود به فضائل و تکالیف اخلاقی پایبند است اما گاهی در آثار وی با توصیههایی مواجه میشویم که در نگاه نخست با تکالیف اخلاقی یا دینی در تعارض قرار میگیرد. تأمل در این موارد نشان میدهد که آنچه مخالف قواعد اخلاقی به نظر میرسد در واقع نمونهای از تزاحم دو حکم اخلاقی است که سعدی بر اساس نتایج و پیامدها یکی را بر دیگری ترجیح داده است. سعدی اساساً در تبیین آموزهها و تعیین حدود و شرائط تکلیف به پیامدهای آن توجه بیشتری دارد و بنابر این از میان مکاتب اخلاق هنجاری میتوان نظریه غالب وی را «پیامدگرایی» دانست. در این نوشتار با روش توصیفی- تحلیلی دیدگاه سعدی در مورد شرایط تکالیف اخلاقی و راه حل پیامدگرایانه وی در موارد تزاحم احکام اخلاقی تبیین میشود. نتیجه اینکه دیدگاه وی مبتنی بر ترجیح حکمی است که از حیث پیامد، بیشترین فایده را برای بیشترین افراد داشته باشد و یا کمترین زیان را برای کمترین افراد موجب شود. بر این اساس از میان انواع پیامدگرایی، دیدگاه سعدی به صورت کلی به همهگروی (سودگرائی یا رعایت مصلحت جمعی) نزدیکتر است. البته در پارهای از موارد توصیههای وی میتواند بر دیگرگروی حمل گردد. در مواردی نیز سخن سعدی صبغۀ خودگروی و مصلحتاندیشی فردی مییابد و تأویل آن به همهگروی یا دیگرگروی دشوار میشود، البته در همه یا غالب این موارد توصیههای سعدی مطلق نیست بلکه با توجه به قرائن و شواهد مربوط به وظیفۀ اخلاقی حفظ جان، سلامت یا مصلحت فرد است و نباید خلاف اخلاق انگاشته شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سعدی؛ آموزههای اخلاقی؛ تزاحم؛ احکام اخلاقی؛ تعارض؛ پیامدگرایی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 53 |
||