اثربخشی درمان شناختی رفتاری بر اختلال اضطراب اجتماعی در بزرگسالان: مرور نظام‌مند

بابایی، وجیهه؛ ابوالمعالی الحسینی، خدیجه؛ و حبی، محمد باقر (1403). مقایسۀ اثربخشی درمان برنامۀ زمانی پارادوکس و درمان فن‌آوری واقعیت مجازی بر کانون توجه و نشانه‌های اختلال اضطراب اجتماعی. مجله علوم روان‌شناختی، ۲۳ (۱۳۳): ۷۸-۵۹ ۱۰, ۵۲۵۴۷/JPS.۲۳.۱۳۳.۵۹ بکائیان، مهدی؛ بلقان آبادی، مصطفی؛ اصغری نکاح، سیدمحسن؛ و باقرزاده گلمکانی، زهرا (1400). مقایسه اثربخشی درمان شناختی-رفتاری و روان نمایشگری براضطراب اجتماعی دانشجویان. دانشکده علوم پزشکی نیشابور، 9(1 (پیاپی 30))، 1-18. جلیلی غلامی، زهرا؛ عرب هاشمی، ملیحه؛ و صباغ حسن‌زاده، طلعت سادات (1403). اثربخشی درمان شناختی- رفتاری مبتنی بر مدل مایکل فریش بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی و بهزیستی روان‌شناختی درمان‌جویان مراکز ترک اعتیاد. پژوهش‌های روان‌شناسی اجتماعی، 14(53)، 109-122. حسینعلی زاده نظری، شیوا (1397). بررسی اثربخشی درمان شناختی رفتاری بر کنترل اضطراب اجتماعی دانشجویان دانشگاه ازاد اسلامی واحد بندرعباس، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ازاد بندرعباس. حیدریان فرد، زینب؛ بخشی پور، باب اله؛ و فرامرزی، محبوبه (1394). اثربخشی درمان شناختی ـ رفتاری گروهی بر اضطراب اجتماعی، خودکارآمدی اجتماعی و نشخوار فکری در دانشجویان با اختلال اضطراب اجتماعی، مطالعات روان‌شناسی بالینی، 6(21)، 152-172. خالدیان، محمد؛ سهرابی اسمرود، فرامرز؛ اصغری گنجی، عسکر؛ و کرمی باغطیفونی، زهرا (1396). مقایسه اثربخشی دو درمان گروهی شناختی- رفتاری و معنادرمانی گروهی بر کاهش افسردگی و افزایش امید به زندگی در سندرم آشیانه خالی. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی (فرهنگ مشاوره)، 8(29)، 135-164. داداش زاده، حسین؛ یزداندوست، رخساره؛ غرایی، بنفشه؛ و اصغرنژاد، علی اصغر (1388). مقایسه‌ی اثربخشی درمان شناختی ـ رفتاری گروهی و مواجهه‌درمانی در اختلال اضطراب اجتماعی، فصلنامه پژوهش‌های نوین روان‌شناختی، 4(15)، 103- 131. رجبی، محمود (1397). مقایسه اثربخشی درمان فراشناخت، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و درمان حل مسئله بر نشانه‌های اضطراب اجتماعی، کیفیت زندگی و احساس تنهایی دانشجویان مبتلا به اضطراب اجتماعی، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه لرستان. رزاقی، شکوفه؛ هواسی سومار، ناهید؛ منصوبی فر، محسن؛ و طهمورسی، نیلوفر (1402). مقایسۀ اثربخشی درمان‌های شناختی-رفتاری و هیجان ‌مدار بر اضطراب اجتماعی و نظم جویی هیجانی دانشجویان موسیقی، مجله علوم روان‌شناختی، ۲۲ (۱۳۰)، ۷۵-۵۷. رزاقی، شکوفه؛ هواسی سومار، ناهید؛ منصوبی فر، محسن؛ و طهمورسی، نیلوفر (1402). مقایسۀ اثربخشی درمان‌های شناختی-رفتاری و هیجان ‌مدار بر اضطراب اجتماعی و نظم جویی هیجانی دانشجویان موسیقی، مجله علوم روان‌شناختی، ۲۲ (۱۳۰): ۷۵-۵۷. رسایی، فرزانه؛ امانی، ملاحت؛ و محمد زاده ابراهیمی، علی (1404). رابطه اضطراب ظاهر و کمال‌گرایی با اضطراب اجتماعی با نقش میانجی عزت‌نفس در میان کاربران نوجوان شبکه‌های اجتماعی. پژوهش‌های روان‌شناسی اجتماعی، 15 (59)، 33-48. رستم پور، زهرا (1388). مقایسه اثربخشی درمانحساسیت زدایی منظم و حساسیت‌زدایی با حرکات چشم و پردازش مجدد بر میزان هراس اجتماعی و اضطراب تعامل اجتماعی دانشجویان دختر دانشگاه اصفهان، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه اصفهان. رضایی، فهیمه؛ امیری، مهدی؛ و طاهری، الهام (1396). اثربخشی درمان شناختی رفتاری به شیوه گروهی بر کاهش اضطراب اجتماعی و ارزیابی شناختی منفی در دختران سخت شنوا. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی (فرهنگ مشاوره)، 8 (32)، 133-160. شایگان منش، زهرا (1394). اثربخشی درمان شناختی رفتاری لیهی و طرح واره درمانی یانگ بر اختلال اضطراب اجتماعی و نشانه‌های وابسته به ان، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه محقق اردبیلی. عطری فرد، مهدیه؛ شعیری، محمدرضا؛ رسول‌زاده طباطبائی، کاظم؛ و رجبی، مهتاب (1399). مقایسه اثربخشی و ماندگاری سه روش درمان در اختلال اضطراب اجتماعی، روان‌شناسی بالینی و شخصیت، 13(2)، 15-31. عطری فرد، مهدیه؛ شعیری، محمدرضا؛ رسول‌زاده طباطبائی، کاظم؛ و رجبی، مهتاب (1399). مقایسه اثربخشی و ماندگاری سه روش درمان در اختلال اضطراب اجتماعی، روان‌شناسی بالینی و شخصیت، 13(2), 15-31. ملکان، علی اصغر (1395). اثربخشی آموزش مهارت‌های اجتماعی-ارتباطی بر اضطراب اجتماعی و خودکارآمدی دانشجویان دانشگاه فرهنگیان، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ازاد شاهرود. مؤمنی فاطمه، هاشمی سهیلا؛ نادری حبیب الله؛ و فیروزجاییان علی اصغر (1402). مقایسه اثربخشی درمان‌های مبتنی‌بر واقعیت مجازی، ریلکسیشن و راهبردهای شناختی تنظیم هیجانی بر علائم اختلال اضطراب اجتماعی دانشجویان، مجله مطالعات ناتوانی،13. میلانی، مهدیه؛ شعیری، محمدرضا؛ قائدی، غلامحسین؛ بختیاری، مریم؛ و طاولی، مریم (1388). اثربخشی درمان شناختی رفتاری گروهی مبتنی بر الگوی هیمبرگ در کاهش نشانه‌های اضطراب اجتماعی، مجله روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، ۱۵ (۱)، ۴۲-۴۹. نوروزی، مرسده؛ میکائیلی منیع، فرزانه؛ و عیسی‌زادگان، علی (1395). مقایسه اثربخشی درمان شناختی-رفتاری و درمان ذهن‌آگاهی و پذیرش بر کاهش اختلال اضطراب اجتماعی، فصلنامه پژوهش‌های نوین روان‌شناختی، 11(44)، 199-232. References [In Persian] Abbas, A., Hefnawy, M.T. & Negida, A (2024). Meta-analysis accelerator: a comprehensive tool for statistical data conversion in systematic reviews with meta-analysis. BMC Med Res Methodol 24, 243 (2024). https://doi.org/10.1186/s12874-024-02356-6 American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). Washington, DC: Author. Anipah, & Widakdo, Giri & Kurniawan, Lely & Paula, Veronica & Delvira, Wiwiek (2025). Effectiveness of Cognitive Behavioral Therapy in Reducing Anxiety Among Patients with Generalized Anxiety Disorder: A Nursing Perspective. International Journal for Science Review. 2. 10.71364/ijfsr.v2i2.25. Ardiansyah (2025). Efektivitas Teknik Cognitive Behavioral Therapy (Cbt) Dalam Menurunkan Kecemasan Sosial Pada Mahasiswa. Jurnal Ilmu Bimbingan dan Konseling. https://doi.org/10.70134/bikoling.v2i1.343 Atrifard, M., Shairi, M. R., Rasoolzadeh Tabatabaei, K., & Rajabi, M (2020). Comparing the effectiveness and durability of three ways of treatments in social anxiety disorder. Clinical Psychology and Personality, 13(2), 15-31. doi: 10.22070/13.2.15 Bellato, A., Perna, J., Ganapathy, P. S., Solmi, M., Zampieri, A., Cortese, S., & Faraone, S. V (2023). Association between ADHD and vision problems. A systematic review and meta-analysis. Molecular psychiatry, 28(1), 410–422. https://doi.org/10.1038/s41380-022-01699-0 Craske, M. G., Treanor, M., Conway, C. C., Zbozinek, T., & Vervliet, B (2022). Optimizing exposure therapy with an inhibitory retrieval approach and the OptEx Nexus. Behaviour Research and Therapy, 152, 104069. https://doi.org/10.1016/j.brat.2022.104069 Cuijpers, P., Harrer, M., Miguel, C., Ciharova, M., Papola, D., Basic, D., Botella, C., Cristea, I., de Ponti, N., Donker, T., Driessen, E., Franco, P., Gómez-Gómez, I., Hamblen, J., Jiménez-Orenga, N., Karyotaki, E., Keshen, A., Linardon, J., Motrico, E., Matbouriahi, M., … Furukawa, T. A (2025). Cognitive Behavior Therapy for Mental Disorders in Adults: A Unified Series of Meta-Analyses. JAMA psychiatry, 82(6), 563–571. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2025.0482 Danish, F (2025). Cognitive behavioral therapy: A comprehensive and culturally attuned analysis of core mechanisms, therapeutic alliance, and self-regulatory outcomes. Global Journal of Social Sciences Studies. https://doi.org/10.55284/gjss.v11i1.1478 De Ponti N, Matbouriahi M, Franco P, Harrer M, Miguel C, Papola D, Sicimoğlu A, Cuijpers P, Karyotaki E (2024). The efficacy of psychotherapy for social anxiety disorder: a systematic review and meta-analysis. J Anxiety Disord;104:102881. doi: 10.1016/j.janxdis.2024.102881. Epub 2024 May 23. PMID: 38815481 Dell'Osso, L., Amatori, G., Bonelli, C., Nardi, B., Massimetti, E., Cremone, I. M., Pini, S., & Carpita, B (2025). Autism spectrum disorder, social anxiety and obsessive-compulsive disorders: beyond the comorbidity. BMC psychiatry, 25(1), 37. https://doi.org/10.1186/s12888-024-06340-8 Gaeta, L, Brydges, C (2020). An Examination of Effect Sizes and Statistical Power in Speech, Language, and Hearing Research. Journal of speech, language, and hearing research: JSLHR, 1-9. https://doi.org/10.1044/2020_jslhr-19-00299 Hajebi A, Motevalian SA, Rahimi-Movaghar A, Sharifi V, Amin-Esmaeili M, Radgoodarzi R, Hefazi M (2018). Major anxiety disorders in Iran: prevalence, sociodemographic correlates, and service utilization. BMC Psychiatry, 18(1):261. doi: 10.1186/s12888-018-1828-2. PMID: 30126386; PMCID: PMC6102821. Hall, M., Luo, A., Bhullar, N., Moses, K., & Wootton, B. M (2024). Cognitive behaviour therapy for social anxiety disorder: a systematic review and meta-analysis investigating different treatment formats. Australian Psychologist, 60(1),1–14. https://doi.org/10.1080/00050067.2024.2356804 Kählke, F., Buntrock, C., Smit, F., Berger, T., Baumeister, H., & Ebert, D. D (2023). Long-Term Outcomes and Cost-Effectiveness of an Internet-Based Self-Help Intervention for Social Anxiety Disorder in University Students: Results of a Randomized Controlled Trial. Depression and anxiety, 2023, 7912017. https://doi.org/10.1155/2023/7912017 Kaygı, S (2025). Cognitive Behavioral Therapy in Social Anxiety Disorder: A Case Presentation. European Archives of Social Sciences. https://doi.org/10.35365/eass.25.2.07 Khan, Zuha & Zaib, Qandeel & Saeed, Kanwal & Khan, Bakhtawar & Pal, Haadi & Zaman, Muhammad (2025). The Effect of Cognitive Behavioral Therapy on Anxiety in Adolescents. Indus Journal of Bioscience Research. 3. 217-222. 10.70749/ijbr.v3i1.475. Khurshid, K., Mushtaq, R., Rauf, U., Anwar, N., Abbas, Q., Aljhani, S., Ramzan, Z., & Shahzadi, M (2025). Cognitive behavior therapy for academic burnout, procrastination, self-handicapping behavior, and test anxiety among adolescents: a randomized control trial. BMC psychology, 13(1), 94. https://doi.org/10.1186/s40359-025-02371-2 Krause, Adam & Osorno, Raquel & Solomon, Natalie & Ahmadi, Maryam & Lam, Pandora & Magana, Olivia & Blozyte, Emilija & Harris, Leah & Gross, James & Ma, Jun & Lazzeroni, Laura & Yesavage, Jerome & Manber, Rachel & Saletin, Jared & Goldstein, Andrea (2025). 1207 Insomnia Intervention Associated with Improvements in Affective Brain Function, Mood, and Sleep in Depression. SLEEP. 48. A521-A521. 10.1093/sleep/zsaf090.1207. Marian, Ș, Sava, F (2023). Identifying Central Negative Thoughts Using Experience Sampling and Network Analysis. Cognitive Therapy and Research, 47, 707 - 719. https://doi.org/10.1007/s10608-023-10400-w Matsumoto, K., Hamatani, S., Shiga, K., Iiboshi, K., Kasai, M., Kimura, Y., Yokota, S., Watanabe, K., Kubo, Y., & Nakamura, M (2024). Effectiveness of Unguided Internet-Based Cognitive Behavioral Therapy for Subthreshold Social Anxiety Disorder in Adolescents and Young Adults: Multicenter Randomized Controlled Trial. JMIR pediatrics and parenting, 7, e55786. https://doi.org/10.2196/55786 Menon, S., Katona, C., & Glover, N (2024). The effectiveness and acceptability of culturally adapted cognitive behavioural therapy for traumatised refugees and asylum seekers: A systematic review. Mental Health Science, 2, e85. https://doi.org/10.1002/mhs2.85 Morina, N., Seidemann, J., Andor, T., Sondern, L., Bürkner, P. C., Drenckhan, I., & Buhlmann, U (2023). The effectiveness of cognitive behavioural therapy for social anxiety disorder in routine clinical practice. Clinical psychology & psychotherapy, 30(2), 335–343. https://doi.org/10.1002/cpp.2799 Mukhtar S, Mukhtar S, Naeem F, Rana W (2024). Efficacy of Cognitive-Behavioral Therapy in Optimizing Counseling Outcomes for Fast Remission of Social Anxiety with Panic Attacks. J CLIN MED KAZ;21(5):50-5. https://doi.org/10.23950/jcmk/15428 Muthmainnah Takdir, Annisya & Darusman, Mhd. Ricky & Devi, Dini (2025). Transforming Negative Thoughts into Self-Confidence: The Impact of Cognitive Restructuring on Adolescents. Journal of Psychological Perspective. 7. 19-28. 10.47679/jopp.. 719982025. Nasir U, Alveera Akmal, Zia ud Din, Muhammad Hasnain Shahid, Asmaa Jan Muhammad, Soha Khan (2025). Comparative Efficacy Of Cognitive Behavioral Therapy And Pharmacological Treatment In Generalized Anxiety Disorder. IJLSS [Internet]. [cited 2025 Aug. 27];3(4 (Social):52-7. Available from: https://insightsjlss.com/index.php/home/article/view/296 Nguyen, A.W., Taylor, H.O., Taylor, R.J. et al (2024). The role of subjective, interpersonal, and structural social isolation in 12-month and lifetime anxiety disorders. BMC Public Health 24, 760. https://doi.org/10.1186/s12889-024-18233-2 Noda, S., Shirotsuki, K. & Nakao, M (2024). Low-intensity mindfulness and cognitive–behavioral therapy for social anxiety: a pilot randomized controlled trial. BMC Psychiatry 24, 190. https://doi.org/10.1186/s12888-024-05651-0 Patel, T. A., Schubert, F. T., & Cougle, J. R (2024). Comorbidity and Quality of Life in DSM-5 Social Anxiety Disorder Among a Nationally Representative Sample. The Journal of clinical psychiatry, 85(2), 23m15217. https://doi.org/10.4088/JCP.23m15217 Punjabi, P, Tomar, A (2025). Social Anxiety Disorder: Insights into Causes, Manifestations, and Therapeutic Approaches. Empowering Holistic Development. https://doi.org/10.51767/ic250434 Razaghi S, havasi soomar N, mansoobifar M, tahmouresi N (2023). Comparison of the efficacy of cognitive-behavioral and emotion-focused therapies on social anxiety and emotional regulation of music students. Journal of Psychological Science. 22(130), 57-75. doi:10.52547/JPS.22.130.2005 Rizwan, M, Demšar, J (2024). Prevalent Frequency of Emotional and Physical Symptoms in Social Anxiety using Zero Shot Classification: An Observational Study. ArXiv, abs/2404.17183. https://doi.org/10.48550/arXiv.2404.17183 Sanchez, R., Nieto, C., Leppe, J., Gabbett, T., & Besomi, M (2025). Associations between training load, heart rate variability, perceptual fatigue, sleep, and injury in endurance athletes during a 12-week training mesocycle. International Journal of Sports Science & Coaching, 0(0). https://doi.org/10.1177/17479541251335613 Shokeen, H, Khanam, A (2025). Relationship between social media usage, social anxeity and self esteem among emerging adults. International Journal For Multidisciplinary Research. Sim, S. Q., Liu, Z., Wu, Z., Wang, S., & Nisa, C (2025). Canine-assisted therapy in reducing stress and anxiety levels of university students: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. BMC complementary medicine and therapies, 25(1), 303. https://doi.org/10.1186/s12906-025-04955-2 Šipka, D., Lopes, R., Krieger, T., Klein, J. P., & Berger, T (2025). Active Components in Internet-Based Cognitive-Behavioral Therapy for Social Anxiety Disorder: A Randomized Full Factorial Trial. Psychotherapy and psychosomatics, 94(1), 40–59. https://doi.org/10.1159/000542425 Solokhina, T, Lyadnova, E (2025). Psychological rehabilitation: cognitive behavioral therapy. Journal of Medical Rehabilitation. https://doi.org/10.17749/2949-5873/rehabil.2024.27 Stein DJ, Lim CCW, Roest AM, de Jonge P, Aguilar-Gaxiola S, Al-Hamzawi A, Alonso J, Benjet C, Bromet EJ, Bruffaerts R, de Girolamo G, Florescu S, Gureje O, Haro JM, Harris MG, He Y, Hinkov H, Horiguchi I, Hu C, Karam A, Karam EG, Lee S, Lepine JP, Navarro-Mateu F, Pennell BE, Piazza M, Posada-Villa J, Ten Have M, Torres Y, Viana MC, Wojtyniak B, Xavier M, Kessler RC, Scott KM (2017). WHO World Mental Health Survey Collaborators. The cross-national epidemiology of social anxiety disorder: Data from the World Mental Health Survey Initiative. BMC Med.15(1):143. doi: 10.1186/s12916-017-0889-2. PMID: 28756776; PMCID: PMC5535284 Talepasand S, Nokani M (2010). Social phobia symptoms: prevalence and sociodemographic correlates. Arch Iran Med. 2010 Nov;13(6):522-7. PMID: 21039009. Wolitzky-Taylor, K, LeBeau, R (2023). Recent advances in the understanding and psychological treatment of social anxiety disorder. Faculty reviews, 12, 8. https://doi.org/10.12703/r/12-8 World Health Organization. (2023). World report on ageing and health. Geneva: WHO. Zhang, T., Wei, Y., Tang, X., Xu, L., Cui, H., Hu, Y., Liu, H., Wang, Z., Chen, T., Li, C., & Wang, J (2024). Cognitive impairment in adolescent and adult-onset psychosis: a comparative study. Child and adolescent psychiatry and mental health, 18(1), 122. https://doi.org/10.1186/s13034-024-00815-y