| تعداد نشریات | 62 |
| تعداد شمارهها | 2,323 |
| تعداد مقالات | 19,157 |
| تعداد مشاهده مقاله | 61,583,446 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 31,231,191 |
مطالعه تطبیقی خودگرایی هابز و دیگرگرایی فطری مطهری: نقدی بر فروکاهش انگیزههای انسانی به منفعت شخصی | ||
| پژوهشنامه کلام تطبیقی شیعه | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 31 خرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/jcst.2026.92938.1313 | ||
| نویسندگان | ||
| سیده زینب سلطانی* 1؛ سعیده شهیدی2؛ مجید ابوالقاسم زاده3 | ||
| 1دانشجو دکتری رشته فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه امام صادق(ع)، پردیس خواهران، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق(ع)، پردیس خواهران تهران. | ||
| 3دانشیار گروه اخلاق دانشگاه معارف اسلامی قم | ||
| چکیده | ||
| خودگرایی و دیگرگرایی اخلاقی بهعنوان دو پارادایم رقیب در تبیین انگیزههای کنش انسانی، همواره کانون مناقشات فلسفی بوده است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-تطبیقی و با رویکردی انتقادی به بررسی مبانی فکری خودگرایی در فلسفه هابز و دیگرگرایی فطری در اندیشه مطهری میپردازد و امکان تحقق «دیگرگرایی عاشقانه» را بهعنوان نقدی بر فروکاهش انگیزههای انسانی به منفعت شخصی ارزیابی میکند. یافتهها نشان میدهد هابز با پیشفرضهای مادهانگارانه و مکانیکی، انسان را موجودی خودخواه معرفی میکند که تمام کنشهای او، حتی بهظاهر نوعدوستانه، در نهایت به حب ذات، لذتجویی حسی و بقای فیزیکی بازمیگردد. در مقابل، مطهری با تفکیک «خود دانی» و «خود عالی» و تأکید بر فطرت الهی بهمثابه منشأ گرایشهای اصیل اخلاقی، دو سطح دیگرگرایی حسابگرانه (معطوف به استکمال نفس) و دیگرگرایی عاشقانه (معطوف به خیر دیگری بدون هیچ انگیزه شخصی) را تبیین میکند. نقد بنیادین پژوهش حاضر آن است که خودگرایی هابز نه یک توصیف جامع از طبیعت انسان، بلکه حاصل پیشفرضهای فکری او مبتنی بر انحصار هستی در ماده و نفی ابعاد متافیزیکی انسان است. در مقابل، مطهری به عنوان یک فیلسوف نوصدرائی با پذیرش مراتب تشکیکی وجود، حرکت جوهری نفس و تفکیک فطرت از طبیعت، تبیینی موجه از دیگرگرایی ارائه میدهد که در آن لذت بهمثابه «ضرورت» فعل اخلاقی تلقی میشود نه «غایت» آن. این مقاله نشان میدهد که خودگرایی هابز به نسبیگرایی در اخلاق منجر میشود، در حالی که دیگرگرایی فطری مطهری مبنایی برای اخلاق جهانشمول و استوار فراهم میآورد. | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 51 |
||