| تعداد نشریات | 61 |
| تعداد شمارهها | 2,227 |
| تعداد مقالات | 18,270 |
| تعداد مشاهده مقاله | 56,111,325 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 29,069,496 |
هوش معنوی از منظر قرآن و روایات | ||
| پژوهشنامه معارف قرآنی | ||
| مقاله 2، دوره 8، شماره 30، آذر 1396، صفحه 29-56 اصل مقاله (649.17 K) | ||
| نوع مقاله: علمی - ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/rjqk.2017.8719 | ||
| نویسنده | ||
| فرامرز سهرابی* | ||
| استاد روانشناسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| امروزه مطالعات مربوط به معنویت با مفهوم هوش عمیقاً گره خوردهاست و بررسی و تحقیق در این حوزه از مفاهیم چالشبرانگیز محسوب میشود. ساختار هوش معنوی، جنبههای ذهنی معنویت را با کاربرد عینی هوش ترکیب کرده، با استفاده از مفاهیم روانشناسی، زیستشناسی، مذهب و معنویت دو عنصر اساسی "توانایی" و "معنویت" را به صورت درهم تننیده بیان میکند. هدف اساسی پژوهش حاضر، بررسی روانشناختی هوش معنوی و جستجو، شناسایی و تبیین مصادیق مفهوم هوش معنوی در قرآن و روایات است. برای رسیدن به هدف تحقیق، با استفاده از روش اسنادی و تحلیل محتوا، آیات قرآن کریم و روایات متناسب با هوش معنوی مورد مطالعه، بررسی و تحلیل قرار گرفت. در بررسی آیات قرآن کریم و روایات از پیامبر اسلام(ص)، امامان معصوم(ع) و سایر متون اسلامی، مطالب و مفاهیمی را میتوان پیدا کرد که گویای مفهوم هوش معنوی و یا بُعدی از ابعاد آن است. نتایج پژوهش نشان داد که در آیات قرآن و متون اسلامی مفاهیمی همچون «عقل قدسی»، «عقل نوری»، «عقل رحمانی»، «لُب»، «نهیه»، «حجر»، «فراست»، «حجی»، «حکمت»، «فطنت» و «کیاست» را میتوان معادل و مترادف با مفهوم هوش معنوی دانست. تحقیقات آینده با کاربست روشهای متفاوت تحقیق، ابعاد دیگری از مصادیق هوش معنوی را از منظر اسلام روشنتر خواهد کرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آموزههای اسلام؛ روایات؛ قرآن؛ هوش؛ هوش معنوی؛ عقل؛ معنویت | ||
| مراجع | ||
|
الهی، بهرام. (1381). معنویت یک علم است. ترجمة فرزاد یمینی. تهران: جیحون. الهی قمشهای، مهدی. (1386). ترجمة قرآن کریم. قم: انتشارات سپهر نوین. ایروانی، جواد. (1384). «خاستگاه مدارا و عفو از دیدگاه قرآن و حدیث». مجلة تخصصی الهیات و حقوق. ش 17. صص 151ـ186. پارسانیا، حمید. (1381). «از عقل قدسی تا عقل ابزاری». مجلة علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم. ش 19. صص 7ـ16. پارگامنت، کنت و آنت ماهونی. (1384). «معنویت کشف و حفظ امر مقدس». ترجمة محمدرضا جهانگیرزاده. مجلة معرفت. ش 97. صص 77ـ88. تمیمی آمدی، عبدالواحدبن محمد. (1366). غررالحکم و دررالکم. ترجمة هاشم رسولی محلاتی. قم: مؤسسة بوستان کتاب. حکیمی، محمدرضا. (1383). مقام عقل. تهران: انتشارات دلیل ما. جیمز، ویلیام. (1372). دین و روان. ترجمة مهدی قائمی. تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامی. جوادی آملی، عبدالله. (1388). روابط بین الملل در اسلام. قم: اسراء. حکیمی، محمدرضا. (1380). الحیاة. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. ــــــــــــــــــــــــ . (1383). مقام عقل. تهران: انتشارات دلیل ما. خاتمی، سید احمد. (1383). «امامان و رفتار خردورزانه». نشریة پاسدار اسلام. ش 273. ص 11. خدایاریفرد، محمد، باقر غباری بناب، باقر، فرامز سهرابی. (1395). هوش معنوی: مبانی نظری و آزمون (سنجش). تهران: انتشارات آوای نور. خزایی، حسین. (1389). «هوش معنوی و بهداشت روانی». فصلنامة پژوهشهای علم و دین. د1. ش 1. صص 31ـ56. خسروپناه، عبدالحسین. (1395). «عقل منبع سنجش در گزارهها و کشف و شهودهای عرفانی». برگرفته از سایت شیعهنویس: www.Shianevis.ir؛ 12/01/1396. خوانینزاده، مسعود و دیگران. (1394). هوش معنوی در آموزههای اسلام. پایاننامة کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث. آران و بیدگل: دانشگاه پیام نور. دشتی، محمد. (1379). ترجمة نهجالبلاغه.چ3. قم: مؤسسة انتشارات مشهور. رجائی، علیرضا. (1389). «هوش معنوی، دیدگاهها و چالشها». پژوهشنامة تربیتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بجنورد.س 5.ش 22. صص 21ـ29. ساغروانی، سیما. (1388). هوش معنوی بُعد ناشناختة بشر. مشهد: انتشارات آهنگ قلم. سالاریفر، محمدرضا و دیگران. (1389). بهداشت روانی با نگرش به منابع اسلامی. تهران: سمت. سعادت، احمد و ابوالفضل کیاشمشکی. (1389). «معناشناسی عقل در حکمت، کتاب و سنت».نشریة طلوع. س9. ش 34. صص 34ـ68. سهرابی، فرامرز. (1387). «مبانی هوش معنوی». فصلنامة سلامت روان. س1. ش1. صص14ـ18. سهرابی، فرامرز و اسماعیل ناصری. (1388). «بررسی مفهوم و مؤلفههای هوش معنوی و ساخت ابزاری برای سنجش آن». فصلنامة پژوهش در سلامت روانشناختی.س 3. ش 4. صص 69ـ77. سهرابی، فرامرز و اسماعیل ناصری. (1391). هوش معنوی و مقیاسهای سنجش آن. چ 1. تهران: آوای نور. شریفی اصفهانی، مهین. (1379). «بررسی واژة حکمت در قرآن». بینات. س7. ش 25. ص 7ـ29. طباطبائی، سید محمدحسین. (1384). المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمة محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعة مدرسین حوزة علمیة قم. طریحی، فخرالدّین. (1375). مجمع البحرین. چ 3. تهران: مرتضوی. طوسی، نصیرالدّین. (1387). اخلاق ناصری.تهران: انتشارات قدیانی. عسکری وزیری، علی و زارعی متین، حسن. (1390). «هوش معنوی و نقش آن در محیط کار با تأکید بر آموزههای دینی». مجلة اسلام و پژوهشهای مدیریتی. س1.ش3. صص 63ـ90. غباری بناب، باقر، محمد سلیمی، لیلا سلیانی و ثنا نوری مقدم. (1386). «هوش معنوی». فصلنامه اندیشۀ نوین دینی. س 3. ش 10. صص 125ـ147. غباری بناب، باقر. (1379). «رفتار بخشایشگرانه در نهجالبلاغه: بررسی مبانی نظری و انسانشناختی و کشف اثرات روانشناختی آن». فصلنامة پژوهشهای تربیت اسلامی. ش 4. صص 289ـ310. غفاری ساروی، حسین. (1383). عقل در آیینة نقل. ساری: انتشارات شوق. فرانکل، ویکتور. (1386). انسان در جستجوی معنا. ترجمة نهضت صالحیان و مهین میلانی. تهران: نشر درسا. فیض کاشانی، محمد. (1404ق.). الوافی. قم: مکتبة آیتالله مرعشی نجفی. فیرس، ای. جری و تیموتی. جی. ترال. (2002م.). روانشناسی بالینی. ترجمة مهرداد فیروزبخت. تهران: نشر رشد. قرشی، سید علیاکبر. (1367). قاموس قرآن. تهران: انتشارات دارالکتب الإسلامیة. کدخدا، محمد و حوریه جهانی. (1389).«منطقپذیری هوش معنوی در فرایند تـصمیمگیری». سومین کنفرانس ملی خلاقیتشناسی. تریـز (TRIZ) و مهندسـی و مـدیریت نوآوری ایران. کلینی، محمدبن یعقوب. (1364). الکافی. ترجمة سید هاشم رسولی محلاتی. تهران: انتشارات علمیة اسلامی. کربلایی، جواد. (1370). أنوار الساطعة فی شرح زیارة الجامعة. تهران: انتشارات منشورات الأعلمی. محمدی ریشهری، محمد، رضا برنجکار و مهدی مهریزی. (1385).دانشنامة عقاید اسلامی.چ 1. قم: دارالحدیث. محمدی ریشهری، محمد. (1378). خِرَدگرایی در قرآن و حدیث. ترجمة مهدی مهریزی. قم: دارالحدیث. مجلسی، محمدباقر. (1403ق.). بحارالأنوار، الجامعةلدُرَر أخبار الأئمةالأطهار. چ 4. تهران: دارالکتب الإسلامیة. مهدیزاده، حسین. (1382). «درآمدی بر معناشناسی عقل در تعبیر دینی». معرفت. ش 74. صص 28ـ38. محمدنژاد، حبیب، صدیقه بحیرانی و فائزه حیدری. (1388). «مفهوم هوش معنوی مبتنی بر آموزههای اسلامی». نشریة مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. ش 42. صص 96ـ116. مظفری، آیت. (1385). «تئوری وحدت سیاست و معنویت از منظر امام خمینی(ره)».پژوهشنامة انقلاب اسلامی.س 6. ش 13. صص 156ـ119. مطهری، مرتضی. (1391). عدل الهی.چ 38. قم: انتشارات صدرا. ـــــــــــــــــــــ . (1389). انسان در قرآن. چ 35. قم: انتشارات صدرا. ـــــــــــــــــــــ . (1384). مجموعهآثار. قم: انتشارات صدرا. ـــــــــــــــــــــ . (1387). تعلیم و تربیت در اسلام. قم: انتشارات صدرا. مکارم شیرازی، ناصر. (1377). پیام قرآن: روش تازهای در تفسیر موضوعی قرآن. تهران: دارالکتب الإسلامیة. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران. (1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة. مجلسی، محمدباقر. (1403). بحارالأنوار، الجامعة لدُرَر أخبار الأئمة الأطهار.چ 4. تهران: دارالکتب الإسلامیة. منصوری، خلیل. (1393). «تمایز عقل قدسی و عقل ابزاری». سایت آفتاب: http://www.aftabir.com؛ آخرین بازبینی: 13/01/1396. میردریکوندری، رحیم. (1390). «مقایسة تحلیلی عقل دینی و هوش شناختی».معرفت. س 20. ش 163. صص 35ـ52. وحیدی، شهابالدین. (1387). عقل در ساحت دین. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب. وست، وان. (1383). رواندرمانی و معنویت. ترجمة شهریار شهیدی و سلطانعلی شیرافکن. تهران: انتشارات رشد. یداللهپور، محمدهادی و مهناز فاضلی کبریاء. (1393). «بررسی تطبیقی مفهوم هوش معنوی از منظر روانشناسی و اسلام». نشریة اسلام و سلامت.دانشگاه علوم پزشکی بابل. د1. ش1. صص 48ـ57. یونگ، کارل گوستاو. (1354). روانشناسی و دین. ترجمة فؤاد روحانی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. Emmons, R. A. (1999). The Psychology of Ultimate Concern: Motivation and Spirituality. New York: The Guilford Press.
------------------. (2000b). “Is Spirituality an Intelligence? Motivation, Cognition, and the Psychology of Ultimate Concern”. The International Journal for the Psychology of Religion. Vol. 10. No. 1. Pp. 3-26.
James, W. (1977). The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature. Electronic version. Charlottesiville, V A, USA: Electronic Text Center, University of Virginia Library; http://etext.Lib.Virginia.edu.
Levin, Michal. (2000). Spiritual Intelligence: Awakening the Power of Your Spirituality and Intuition. Hodder & Stoughton.
Santos. S. (2006). What is spiritual intelligence? How it benefits a person?, Pp: 1-2; http://skopun.blogspot.com. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 6,500 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,795 |
||