دانشگاه علامه طباطبایی

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات63
تعداد شماره‌ها2,257
تعداد مقالات18,554
تعداد مشاهده مقاله57,386,840
تعداد دریافت فایل اصل مقاله29,414,568
راعی, حسین. (1403). نقش مالکیت اربابی در زیست مزارع ایرانی در دوره‌های قاجار و پهلوی با نگاه ویژه به مزرعه قاضی‌بالا در قم. سامانه مدیریت نشریات علمی, 11(21), 1-39. doi: 10.22054/qjik.2024.77062.1402
حسین راعی. "نقش مالکیت اربابی در زیست مزارع ایرانی در دوره‌های قاجار و پهلوی با نگاه ویژه به مزرعه قاضی‌بالا در قم". سامانه مدیریت نشریات علمی, 11, 21, 1403, 1-39. doi: 10.22054/qjik.2024.77062.1402
راعی, حسین. (1403). 'نقش مالکیت اربابی در زیست مزارع ایرانی در دوره‌های قاجار و پهلوی با نگاه ویژه به مزرعه قاضی‌بالا در قم', سامانه مدیریت نشریات علمی, 11(21), pp. 1-39. doi: 10.22054/qjik.2024.77062.1402
راعی, حسین. نقش مالکیت اربابی در زیست مزارع ایرانی در دوره‌های قاجار و پهلوی با نگاه ویژه به مزرعه قاضی‌بالا در قم. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1403; 11(21): 1-39. doi: 10.22054/qjik.2024.77062.1402

نقش مالکیت اربابی در زیست مزارع ایرانی در دوره‌های قاجار و پهلوی با نگاه ویژه به مزرعه قاضی‌بالا در قم

دو فصلنامه دانش های بومی ایران
مقاله 1، دوره 11، شماره 21، شهریور 1403، صفحه 1-39    اصل مقاله (1.18 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/qjik.2024.77062.1402
نویسنده
حسین راعی*
استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت
چکیده
معیشت ایرانیان در طول تاریخ با کشاورزی و مزرعه‌داری گره‌خورده بود و زمین‌داران بزرگ و اربابان از طبقه نجبا و طبقات بالای اجتماعی محسوب می‌شدند. منابع، اسناد تاریخی و باستان‌شناختی وجود دارند که آثار مرتبط به میراث کشاورزی در پهنه فرهنگی ایران را نشان می‌دهند. تعدادی از آن‎ها مربوط به مزارعی هستند که از قرون اولیه اسلامی تا دوره پهلوی شکل گرفتند و قرن‌ها مورد بهره‌برداری اقتصادی و معیشتی قرار داشتند. آن‌ها دارای 4 نوع نظام مالکیتی وقفی، اربابی، دولتی و شاهی بودند و سپس تعدادی از آن‌ها در دوره قاجار و پهلوی تحت مالکیت اربابی قرارگرفتند. این نوع از مالکیت در مواجهه با تحولات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایران در این دوران و پس از آن موجب ایجاد تغییرات کالبدی و کارکردی در مزارع تاریخی شده و هویت و اصالت آن‌ها را دچار چالش کرده است.
مسئله اصلی مقاله نیاز به شناخت عمیق‌تر درباره ارتباط بین مالکیت اربابی و زیستِ مزارع ایرانی در دوره قاجار و پهلوی است. این منظور با معرفی عوامل تأثیرگذار برآن از طریق رهیافت تفسیری و راهبرد تفسیری تاریخی انجام خواهد شد.
کلیدواژه‌ها
مزارع ایرانی؛ میراث کشاورزی؛ مالکیت اربابی؛ قاضی‌بالا؛ جیاس
مراجع
  • ادوارد پولاک، یاکوب. (1361)، سفرنامه پولاک «ایران و ایرانیان»، ترجمه: کیکاووس جهانداری، تهران: انتشارات خوارزمی.
  • اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. (1368)، مرآه‌البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و میر هاشم محدث، جلد 1 و 4، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • اعظم واقفی، سید حسین. (1374)، میراث فرهنگی نطنز، آثار تاریخی، آداب، سنت‌ها و تاریخ نطنز، جلد 1، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  • افشار، ایرج. (1374)، یادگارهای یزد، معرفی ابنیه تاریخی و آثار باستانی شهر یزد، جلد 1 و 2، چاپ دوم، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  • افشار، حسن‌علی خان. (1382)، سفرنامه لرستان و خوزستان، تصحیح حمیدرضا دالوند، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  • افضل‌الملک، غلامحسین خان. (1355)، کتابچه تفصیل و حالات دارالایمان قم. مجله فرهنگ ایران‌زمین، شماره 22: 67-150.
  • افضل‌الملک، غلامحسین خان. (1360)، سفرنامه خراسان و کرمان، به اهتمام قدرت الله روشنی، تهران: انتشارات توس.
  • امین لشکر، قهرمان. (1374)، روزنامه سفر خراسان به همراهی ناصرالدین‌شاه (1300)، به کوشش ایرج افشار و محمد رسول دریاگشت، تهران: انتشارات اساطیر.
  • اوا سابتلنی، ماریا. (1387)، «باغ ایرانی: واقعیت و خیال»، گلستان هنر، شماره 12: 16-29.
  • بشیریه، حسین. (1393)، «فروپاشی دولت مطلقه»، مهرنامه، شماره 38: 52.
  • بلاغی، سید عبدالحجه. (1369). تاریخ نائین، تهران: چاپخانه طهوری.‌
  • بهشتی، سید محمد و راعی، حسین. (1395)، «مزارع مسکون تاریخی در ایران؛ از آغاز تا دوره صفویه»، مجله علمی و ترویجی اثر، دوره 37، شماره 74: 3-22.
  • پسندیده، محمود. (1394)، اسناد و موقوفات مدارس تاریخی حوزه علمیه مشهد، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
  • پیگولوسکایا، نیناویکتوروونا. (1367)، شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان، ترجمه: رضا عنایت‌الله، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  • توانگر مروستی، مجید. (1394)، قلعه روستاهای تاریخی منطقه هرات و مروست استان یزد، انتشارات سبحان نور.
  • جوافشان ویشکایی، ساسان. (1394)، شناسایی و تهیه گزارش میراث جهانی کشاورزی ایران (منطقه مرکزی)، تهران: وزارت جهاد کشاورزی، مؤسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی.
  • جیحانی، حمیدرضا و عمرانی، آتوسا. (1393)، «قصر و بانوی عظمی. بازشناسی یک باغ در شرق اصفهان»، مجله علمی و ترویجی اثر، شماره 65: 50-33.
  • حبیب‌آبادی، محمدعلی. (1364)، مکارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار، اصفهان: انتشارات نفایس مخطوطات.
  • حسینی یزدی، سید رکن‌الدین. (1341)، جامع‌الخیرات، به کوشش ایرج افشار و محمدتقی دانش‌پژوه، تهران: انتشارات فرهنگ ایران‌زمین.
  • حکمت یغمایی، عبدالکریم. (1369)، بر ساحل کویر نمک، تهران: انتشارات توس.
  • خسروی، خسرو. (1352)، نظام‌های بهره‌برداری از زمین در ایران (از ساسانیان تا سلجوقیان)، تهران: انتشارات شبگیر، چاپ دوم.
  • دهقان نژاد، مرتضی و ستوده، مولود. (1389)، «فرمان‌گذاری خالصجات در اصفهان در دوره ناصرالدین‌شاه (تبدیل زمین‌های دولتی به زمین‌های اربابی، به‌طور مشروط)»، فصلنامۀ گنجینۀ اسناد، دوره 3، شماره 20: 80- 91.
  • راعی، حسین و بیگلری، محسن. (1400)، «انشاء مزرعه دولت‌آباد قم، از آغاز تا اضمحلال»، معماری اقلیم گرم و خشک، دوره 9، شماره 13: 59-77.
  • راعی، حسین. (1389)، مقدمه‌ای بر معماری مزارع در ایران. مجله میراث ملی، معاونت میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور، دوره 1، شماره 4: 116-121.
  • راعی، حسین. (1396)، «در جستجوی مزارع مسکون اربابی در نیاسر»، مجموعه مقالات همایش باغ‌های تاریخی، دانشگاه کاشان، 230-251.
  • راعی، حسین. (1399)، «نظام شکل‌دهنده در معماری مزارع تاریخی با نگاه به مزارع طرازآباد، گَوَرت و نهچیر»، معماری اقلیم گرم و خشک، دوره 8، شماره 11: 49-76.
  • راعی، حسین. (1400)، «قابلیت‌های پنهان در مزارع مسکون تاریخی نیاسر»، نشریه معماری و شهرسازی ایران، دوره 12، شماره 1: 174-157.
  • راعی، حسین. (1400)، «گونه‌شناسی مزارع تاریخی در اقلیم گرم و خشک با تکیه بر ویژگی‌های کالبدی و کارکردی آن»، معماری اقلیم گرم و خشک، دوره 9، شماره 14: 27-48.
  • راعی، حسین. (1401)، «بررسی جایگاه مزارع مسکون تاریخی در نظام «زمانی- مکانی- فضایی» ایران»، دو فصلنامه دانش‌های بومی ایران، دوره 9، شماره 17: 221-248.
  • رنه دالمانی، هانری. (1378)، از خراسان تا بختیاری، ترجمه غلامرضا سعیدی، تهران: فرهنگ نشر نو.
  • شفیعی، محمدرضا. (1380)، «قلعه نهچیر؛ میراثی از اوایل قاجار»، فرهنگ اصفهان، شماره 20: 53-59.
  • شیخ‌الحکمایی، عمادالدین. (1388)، اسناد معماری ایران، دفتر اول، تهران: مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری.
  • طالب، مهدی و عنبری، موسی. (1387)، جامعه‌شناسی روستایی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
  • طرح هادی روستای قاضی‌بالا. (1387)، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان قم.
  • ظل‌السلطان، مسعودمیرزا. (1368)، خاطرات ظل السلطان، جلد 1،2 و 3، به اهتمام و تصحیح حسین خدیوجم، تهران: انتشارات اساطیر.
  • فرمانفرما، عبدالحسین میرزا. (1383)، مسافرت‌نامه کرمان و بلوچستان، به کوشش ایرج افشار، تهران: انتشارات اساطیر.
  • فلور، ویلم. (1399)، کشاورزی ایران در دوره قاجار، ترجمه: شهرام غلامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  • فوران، جان. (1378)، مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفوی تا سال‌های پس از انقلاب اسلامی، ترجمه: احمد تدین، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا، چاپ دوم.
  • کریستن‌سن، آرتور. (1386)، وضع ملت و دولت و دربار در دوره شاهنشاهی ساسانیان، ترجمه: مجتبی مینوی‌طهرانی، تهران: نشر اساطیر.
  • کلانتر ضرابی، عبدالرحیم. (1387)، تاریخ کاشان، به کوشش ایرج افشار، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  • لمبتون، آن کاترین سو این فورد. (1345)، مالک و زارع در ایران، ترجمه: منوچهر امیری، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  • لمبتون، آن کاترین سو این فورد. (1398)، اصلاحات ارضی در ایران، ترجمه: مهدی اسحاقیان، تهران: انتشارات امیرکبیر. چاپ چهارم.
  • محمدمرادی، اصغر؛ صالحی کاخکی، احمد و راعی، حسین. (1395)، «آغازی بر فهم مزارع مسکون تاریخی در یزد»، پژوهش‌های معماری اسلامی، دوره 4، شماره 4: 1-19.
  • مرتضوی تبریزی، مسعود. (1383)، مهاجرت روستاییان به شهرها و تأثیرات اقتصادی و سیاسی آن در دوره پهلوی دوم، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • مرکز اسناد اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان قم. (1398).
  • مستوفی بافقی، محمد مفید. (1342)، جامع مفیدی، به کوشش ایرج افشار، تهران: انتشارات اسدی.
  • مصاحبه با حاج عظیم، رئیس شورای روستا. (1399).
  • مصاحبه با محمد وفایی و دسترسی به آرشیو خاندان وفایی. (1398).
  • ناصرالدین‌شاه قاجار. (1354)، سفرنامۀ عتبات ناصرالدین‌شاه قاجار، زیر نظر: ایرج افشار، تهران: انتشارات فرهنگ ایران‌زمین.
  • ناصرالدین‌شاه قاجار. (1373)، شهریار جاده‌ها، سفرنامۀ ناصرالدین‌شاه به عتبات، به کوشش محمدرضا عباسی و پرویز بدیعی، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.
  • نظری داشلی برون، زلیخا؛ حاجی علی‌محمدی، هما؛ رهو، روشنک و تراب‌زاده، عباس. (1384)، مردم‌شناسی روستای ابیانه، تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهشکده مردم‌شناسی با همکاری اداره کل امور فرهنگی.
 

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 768
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 569


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب
login