بررسی تطبیقی شبهات قاعده لطف در سه دوره تاریخی کلام امامیه | ||
| پژوهشنامه کلام تطبیقی شیعه | ||
| مقاله 2، دوره 5، شماره 9، مهر 1403، صفحه 39-64 اصل مقاله (1.06 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/jcst.2025.83655.1202 | ||
| نویسندگان | ||
| عبدالرحیم سلیمانی بهبهانی* 1؛ مهدی نجفی مقدم2 | ||
| 1استادیار گروه تدوین سازمانهای دانش، پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی | ||
| 2دانش آموخته سطح 3 مرکز تخصصی کلام اسلامی موسسه آموزش عالی امام صادق (ع) قم | ||
| چکیده | ||
| قاعدۀ لطف جایگاه مهمی در علم کلام امامیه داشته و در اثبات برخی مسائل مهم کلامی به این قاعده استناد شده است. مسأله پژوهش حاضر این است که قاعدۀ لطف در کلام امامیه، با چه شبهاتی روبهرو بوده و موضع متکلمان در مواجهه با این شبهات چه بوده است؟ و هدف پژوهش، شناخت عمیقتر جایگاه قاعده لطف در تاریخ کلام امامیه است. یافتههای این پژوهش، که با رویکرد تاریخی- تطوری و روش توصیفی تحلیلی سامان یافته، سه دورۀ متمایز برای قاعدۀ لطف در مواجهه با شبهات را نشان میدهد: دورۀ تکوین (دوره پیش از شیخ مفید)، دورۀ رشد و توسعه (دورۀ شیخ مفید تا ابتدای قرن یازدهم)، و دورۀ تردید (از قرن یازدهم تا زمان حاضر). در دورۀ تکوین، به جز ابن نوبخت، سایر متکلمان نگاه استقلالی به قاعدۀ لطف نداشتند، و تنها شبههای که در کتاب «الیاقوت» ابن نوبخت درباره وجوب قاعده لطف مطرح، و به آن پاسخ داده شده، شبهه عبثبودن لطف است. در دوره رشد و توسعه، با بسط و تفصیل مباحث مربوط به قاعدۀ لطف، شبهات متعددی بر این قاعده وارد شد، که البته متکلمان این شبهات را پاسخ داده و از قاعدۀ لطف دفاع کردند. ویژگی دورۀ تردید اولاً شبهات جدید و تردیدهایی است که در آثار غیر کلامی- به ویژه آثار اصول فقهی- طرح شده است، و ثانیاً اینکه برخی متکلمان بعد از ذکر برخی شبهات، به آنها پاسخ ندادهاند و گویی در اعتبار این قاعده دچار تردید شدهاند | ||
| کلیدواژهها | ||
| کلام امامیه؛ تاریخ کلام؛ قاعده لطف؛ شبهات قاعده لطف | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 525 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 425 |
||