نقش رواندرمانی با رویکرد قرآنی بر بهبود افسردگی: یک مطالعه موردی

امینی، همایون؛ شریفی، ونداد؛ اسعدی، سیدمحمد؛ محمدی، محمدرضا؛ کاویانی، حسین؛ سمنانی، یوسف؛ شعبانی، امیر؛ شهریور، زهرا؛ داوری آشتیانی، رزیتا؛ حکیم شوشتری، میترا؛ صدیق، ارشیا و جلالی رودسری، محسن. (1386). روایی نسخه فارسی مصاحبه ساختار یافته تشخیصی برای اختلالهای محور I در DSMIV و SCID-I. پایش، 7 (1)، 49-57. https://sid.ir/paper/23239/fa بوژمهرانی، زهرا. (1397). اثربخشی مشاوره گروهی رشدمحور بر افسردگی از منظر قرآن و رضایت زناشویی: نقش تعدیلکننده بلوغ عاطفی. (پایاننامه کارشناسی ارشد). دانشگاه تهران. بهرامی احسان، هادی؛ اخوت، احمدرضا و فیاض، فاطمه. (1396). درمان افسردگی از منظر قرآن کریم. انتشارات قرآن و اهلبیت نبوت علیهمالسلام. تهران. بهرامی احسان، هادی؛ اخوت، احمدرضا و فیاض، فاطمه. (1396). معناشناسی افسردگی از منظر قرآن. تهران. انتشارات دانشگاه تهران. بهرامی احسان، هادی؛ اخوت، احمدرضا و فیاض، فاطمه. (1392). تبیین ریشههای افسردگی از منظر سوره مبارکه غاشیه؛ تمرکز بر نقش رفتارهای بیحاصل. فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 3(3(پیاپی 8))، 371-394. https://ciu.nahad.ir/article_177.html بهرامی احسان، هادی؛ بوژمهرانی، زهرا؛ فیاض، فاطمه؛ ابوالحسنی، منصورهو مدنی، یاسر. (1400). اثربخشی مشاوره گروهی رشد مدار بر شاخصهای افسردگی، از منظر قرآن و افسردگی (بک) در زنان. فصلنامه فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده، 16(56)، 67-92. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26454955.1400.16.56.3.1 پردل، هادی؛ و حجازیپور، محمد (1404). تأثیر مداخلات معنوی اسلامی بر سلامت روان و کیفیت زندگی: مرور نظاممند. فرهنگ و ارتقاء سلامت، 30(9)، 15–22. http://dx.doi.org/10.22034/9.1.2 تقی زاده، غلامرضا و علیانسب، سیدضیاءالدین (1403). بررسی ارتباط ذهن آگاهی و دینداری با بهزیستی معنوی و پردازش هیجانی دانشجویان مقید به انجام فریضه نماز. سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، 8(2)، 289-301. https://www.islamiilife.com/article_205599.html خواجه، زهرا و عزیزی ابرقوئی، محسن. (1397). اثربخشی آموزش شفقت با رویکرد درمان یکپارچه توحیدی بر کاهش افسردگی زنان خانهدار. پژوهشنامه روانشناسی اسلامی. 4(9)، 55-66. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13142.html زرگری، مرضیه؛ فیاض، فاطمه؛ بهرامیاحسان، هادی؛ فیاض، ریحانه؛ و مدنی، مریمسادات. (۱۳۹۶). تبیین خودشناسی: بررسی انواع افسردگی از منظر قرآن در دانشجویان. دستاوردهای روانشناسی بالینی، 11(3)، 266-282.‬ doi: 10.22055/jacp.2020.27211.1091‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ سوادی، زهرا؛ بهمنی، بهمن و زاده محمدی، علی (1400). اثربخشی آموزش مفاهیم رویکرد وحدت مدار بر کاهش علائم افسردگی و افزایش بهزیستی معنوی مادران داغدیده. فرهنگ مشاوره و رواندرمانی، 12(46)، 259-280. doi: 10.22054/qccpc.2020.47787.2240 شریفی، ونداد؛ اسعدی، سیدمحمد؛ محمدی، محمدرضا؛ امینی، همایون؛ کاویانی، حسین؛ سمنانی، یوسف؛ شعبانی، امیر؛ شهریور، زهرا؛ داوری آشتیانی، رزیتا؛ حکیم شوشتری، میترا؛ صدیق، ارشیا و جلالی رودسری، محسن. (1383). پایایی و قابلیت اجرای نسخه فارسی مصاحبه ساختاریافته تشخیصی برای (SCID) DSM-IV. تازههای علوم شناختی، 6(2-1 (مسلسل 22))، 10-22. http://icssjournal.ir/article-1-26-fa.html عزیزی، سمیه؛ رسولزاده طباطبایی، کاظم و جان بزرگی، مسعود. (1398). مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) با درمان شناختی-رفتاری (CBT) بر افسردگی دانشجویان با توجه به سطح تحول روانی-معنوی آنها؛ (مطالعه موردی). مطالعات روانشناسی بالینی، 10(35)، 147-172. doi: 10.22054/jcps.2019.35499.1963 عیسی مراد، ابوالقاسم (1404). وضعیت سنجی اختلالات روانی در مراجعان مراکز خدمات روانشناختی و مشاوره شهر تهران. فرهنگ مشاوره و رواندرمانی، 16(62)، 199-220. doi: 10.22054/qccpc.2025.79472.3307 فرهوش، محمد؛ جمشیدی، محمدعلی؛ داستانی، محبوبه؛ عبدالجباری، مرتضی و فرهوش، مجتبی. (1401). اثربخشی درمان شناختی رفتاری مذهبی در مقایسه با درمان شناختی رفتاری کلاسیک در افسردگی و خودپنداره و خداپنداره در مبتلایان به افسردگی. روانشناسی بالینی، 14(1)، 73-86. doi: 10.22075/jcp.2022.24097.2215 فیاض، فاطمه و اخوت، احمدرضا. (۱۳۹۷). درمانگری افسردگی مبتنی بر قرآن. انتشارات قرآن و اهلبیت (ع)، مدرسه دانشجویی قرآن و عترت (ع) دانشگاه تهران. فیاض، فاطمه و شریفیان، محمدحسن. (۱۴۰۱). یک مطالعه موردی اثربخشی مداخله درمانی قرآنی برای اختلال افسردگی. قرآن و طب، 7(2)، 21-29. فیاض، فاطمه. (1396). طراحی مدل اکتشافی اختلال افسردگی از منظر قرآن کریم و بررسی اثربخشی الگوی درمانی مبتنی بر آن. (رساله دکتری). دانشگاه تهران. فیاض، فاطمه؛ سلگی، مریم و نبوی، زهره سادات. (1399). پیشنهاد درمان قرآنی برای اختلال افسردگی؛ یک مطالعه موردی. قرآن و طب، 5(2)، 11-19. قربانی لاکتراشانی، فاطمه؛ آبادیان، علی و آرینا، محمد (1402). بررسی نقش معادباوری در تابآوری رنج مراقبت از فرزندان با معلولیت ذهنی. نشریه دین و سلامت، 11(2)، 32–45. http://jrh.mazums.ac.ir/article-1-1041-fa.html محسنی، عاطفه. (1398). اثربخشی مشاوره گروهی مبتنی بر «افسردگی از منظر قرآن»، بر افسردگی و خودکارآمدی نوجوانان دبیرستانی تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره). (کارشناسی ارشد). دانشگاه تهران.   References Aggarwal, S., Wright, J., Morgan, A. et al. (2023). Religiosity and spirituality in the prevention and management of depression and anxiety in young people: a systematic review and meta-analysis. BMC Psychiatry. 23, 729 https://doi.org/10.1186/s12888-023-05091-2 Alarcón, R., Bell, C., Kirmayer, L., Lin, K., Ustun, B., & Wisner, K. (2002). Beyond the funhouse mirrors: research agenda on culture and psychiatric diagnosis In Kupfer DJ, First MB, Regier DA. (eds) A Research Agenda for DSM‐V. Washington, DC: American Psychiatric Association. American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787 Anderson, C. M., & Kim, C. (2003). Evaluating treatment efficacy with single-case designs. Handbook of research methods in clinical psychology, 73. DOI:10.1002/9780470756980.ch5 Barth, J., Munder, T., Gerger, H., Nüesch, E., Trelle, S., Znoj, H., Jüni, P., & Cuijpers, P. (2013). Comparative efficacy of seven psychotherapeutic interventions for patients with depression: a network meta-analysis. PLoS medicine, 10(5), e1001454. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1001454 Beck, A. T. (1967). Depression: Clinical, experimental, and theoretical aspects. New York: Harper & Row. Beck, A. T., Steer, R. A., & Brown, G. K. (1996). Beck depression inventory. Bishop, A., Younan, R., Low, J., & Pilkington, P. D. (2022). Early maladaptive schemas and depression in adulthood: A systematic review and meta-analysis. Clinical psychology & psychotherapy, 29(1), 111–130. https://doi.org/10.1002/cpp.2630 Boreham, I. D., & Schutte, N. S. (2023). The relationship between purpose in life and depression and anxiety: A meta-analysis. Journal of clinical psychology, 79(12), 2736–2767. https://doi.org/10.1002/jclp.23576 Brown, G. W., & Harris, T. (1978). Social origins of depression: A study of psychiatric disorder in women. London: Tavistock. Caspi, A., Sugden, K., Moffitt, T. E., Taylor, A., Craig, I. W., Harrington, H., … Poulton, R. (2003). Influence of life stress on depression: Moderation by a polymorphism in the 5-HTT gene. Science, 301(5631), 386–389. https://doi.org/10.1126/science.1083968 Cuijpers, P., Miguel, C., Harrer, M., Plessen, C. Y., Ciharova, M., Ebert, D., & Karyotaki, E. (2023). Cognitive behavior therapy vs. control conditions, other psychotherapies, pharmacotherapies and combined treatment for depression: A comprehensive meta‐analysis including 409 trials with 52,702 patients. World psychiatry, 22(1), 105-115. https://doi.org/10.1002/wps.21069 Cuijpers, P., Quero, S., Noma, H., Ciharova, M., Miguel, C., Karyotaki, E.,... Furukawa, T. A. (2021). Psychotherapies for depression: a network meta‐analysis covering efficacy, acceptability and long‐term outcomes of all main treatment types. World psychiatry, 20(2), 283-293. https://doi.org/10.1002/wps.20860 Davoodi, E., Wen, A., Dobson, K. S., Noorbala, A. A., Mohammadi, A., & Farahmand, Z. (2018). Early maladaptive schemas in depression and somatization disorder. Journal of affective disorders, 235, 82–89. https://doi.org/10.1016/j.jad.2018.04.017 Fayyaz, F., Sarmast, Z., Bahrami, H., Okhovvat, A. Fayyaz. R. (2015). Pre- liminary construction of depression diagnosis scale based on Quran and investi - gation of its psychometric characteristics. Argos Special Issu, 105-122. Freud, S. (1917). Mourning and melancholia. Standard Edition, 14, 237–258. Friborg, O., & Johnsen, T. J. (2017). The effect of cognitive–behavioral therapy as an antidepressive treatment is falling: Reply to Ljòtsson et al. (2017) and Cristea et al. (2017). Psychological Bulletin, 143(3), 341-345. doi:10.1037/bul0000090 Hook, J. N., Worthington Jr, E. L., Davis, D. E., Jennings, D. J., Gartner, A. L., & Hook, J. P. (2010). Empirically supported religious and spiritual therapies. Journal of clinical psychology, 66(1), 46-72. https://doi.org/10.1002/jclp.20626 Institute of Health Metrics and Evaluation. (2023). Global Health Data Exchange (GHDx). Retrieved from https://vizhub.healthdata.org/gbd-results. Kirmayer, L. J., Gomez-Carrillo, A., & Veissière, S. (2017). Culture and depression in global mental health: An ecosocial approach to the phenomenology of psychiatric disorders. Social science & medicine (1982), 183, 163–168. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2017.04.034 Klerman, G. L., Weissman, M. M., Rounsaville, B. J., & Chevron, E. S. (1984). Interpersonal psychotherapy of depression. New York: Basic Books. Koenig, H. G. (2012). Religion, spirituality, and health: The research and clinical implications. International Scholarly Research Notices, 2012(1), 278730. https://doi.org/10.5402/2012/278730 Kovich, H., Kim, W., & Quaste, A. M. (2023). Pharmacologic Treatment of Depression. American family physician, 107(2), 173–181. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36791444/ Larson, D. B., & Larson, S. S. (2003). Spirituality's potential relevance to physical and emotional health: A brief review of quantitative research. Journal of Psychology and Theology, 31(1), 37-51. Leung, J., & Li, K. K. (2023). Faith-Based Spiritual Intervention for Persons with Depression: Preliminary Evidence from a Pilot Study. Healthcare (Basel, Switzerland), 11(15), 2134. https://doi.org/10.3390/healthcare11152134 Leung, J., & Li, K. K. (2024). Spiritual Connectivity Intervention for Individuals with Depressive Symptoms: A Randomized Control Trial. Healthcare (Basel, Switzerland), 12(16), 1604. https://doi.org/10.3390/healthcare12161604 Lewinsohn, P. M. (1974). A behavioral approach to depression. In R. J. Friedman & M. M. Katz (Eds.), The psychology of depression: Contemporary theory and research (pp. 157–178). Washington, DC: Winston. Marques, A., Ihle, A., Souza, A., Peralta, M., & de Matos, M. G. (2022). Religious-based interventions for depression: A systematic review and meta-analysis of experimental studies. Journal of affective disorders, 309, 289–296. https://doi.org/10.1016/j.jad.2022.04.126 Mir, G., Meer, S., Cottrell, D., McMillan, D., House, A., & Kanter, J. W. (2015). Adapted behavioural activation for the treatment of depression in Muslims. Journal of Affective Disorders, 180, 190-199. https://doi.org/10.1016/j.jad.2015.03.060 Nawaz, B., & Yousuf, T. (2025). Islamic Integrated Cognitive Behavioral Therapy for Treating Depression in Young Adults: A Quasi- Experimental Study. Proceedings, 39(1), 30–36. https://doi.org/10.47489/szmc.v39i1.584 Sage, M. (2011). Religiosity and depression: A ten-year follow-up of offspring at high and low risk for depression. Columbia University, Sam, D., & Moreira, V. (2002). The mutual embeddedness of culture and mental illness. I WJ Lonner, DL Dinnel, SA Hayes, & DN Sattler (Eds.), Online readings in psychology and culture (Unit 9, Chapter 1). Sotillos, S. (2021). Bridging psychologies: Islam and secular psychotherapy [Review of the book Islamically Integrated Psychotherapy: Uniting Faith and Professional Practice by C. Y. Al-Karam]. Spiritual Psychology and Counseling, 6(2), 95–99. https://dx.doi.org/10.37898/spc.2021.6.2.143 Spitzer, R. L., Williams, J. B., Gibbon, M., & First, M. B. (1992). The Structured Clinical Interview for DSM-III-R (SCID). I: History, rationale, and description. Archives of general psychiatry, 49(8), 624–629. https://doi.org/10.1001/archpsyc.1992.01820080032005 Wang, X., & Feng, Z. (2022). A Narrative Review of Empirical Literature of Behavioral Activation Treatment for Depression. Frontiers in psychiatry, 13, 845138. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.845138 Woody, C., Ferrari, A., Siskind, D., Whiteford, H., & Harris, M. (2017). A systematic review and meta-regression of the prevalence and incidence of perinatal depression. Journal of Affective Disorders, 219, 86-92. https://doi.org/10.1016/j.jad.2017.05.003 Worthington Jr, E. L., Hook, J. N., Davis, D. E., & McDaniel, M. A. (2011). Religion and spirituality. Journal of clinical psychology, 67(2), 204-214. https://psycnet.apa.org/doi/10.1002/jclp.20760 Zakhour, S., Nardi, A. E., Levitan, M., & Appolinario, J. C. (2020). Cognitive-behavioral therapy for treatment-resistant depression in adults and adolescents: a systematic review. Trends in psychiatry and psychotherapy, 42, 92-101. https://doi.org/10.1590/2237-6089-2019-0033