تحلیل تاب‌آوری فضایی شهری در برابر زلزله با تأکید بر شکاف ظرفیت اسکان اضطراری: مطالعه موردی شهر کرمان | ||
| فصلنامه برنامه ریزی توسعه شهری و منطقه ای | ||
| مقاله 5، دوره 11، شماره 38، پاییز 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/urdp.2026.94301.1803 | ||
| نویسنده | ||
| میترا قربی* | ||
| دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| رشد شتابان جمعیت و گسترش بافت‌های فرسوده در شهرهای لرزه‌خیز، ارزیابی توأمان ریسک و تاب‌آوری فضایی را ضروری کرده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و پهنه‌بندی تاب‌آوری فضایی شهر کرمان در برابر زمین‌لرزه، چارچوبی یکپارچه ارائه می‌دهد که آسیب‌پذیری لرزه‌ای، مواجهه جمعیتی، ریسک فضایی و ظرفیت اسکان اضطراری را هم‌زمان تلفیق می‌کند. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، تحلیل فضایی چندمعیاره در بستر GIS با بهره‌گیری از تحلیل سلسله‌مراتبی فازی است. یافته‌ها نشان می‌دهد حدود ۴۹ درصد جمعیت شهر (۲۵۷,۷۸۰ نفر) در پهنه‌های با آسیب‌پذیری زیاد تا کامل سکونت دارند و بیشترین سطوح ریسک در هسته مرکزی، شرق و جنوب‌شرق متمرکز است. وزن‌دهی فازی نشان داد ریسک فضایی (وزن ۰.۶۲) سهم بیشتری نسبت به ظرفیت اسکان اضطراری (وزن ۰.۳۸) در تبیین تاب‌آوری دارد. بر پایهٔ شاخص تاب‌آوری فضایی، حدود ۳۱ درصد مساحت شهر در طبقات بسیار کم و کم و ۴۶ درصد در طبقات زیاد و بسیار زیاد قرار دارد. شکاف برآوردی بین ظرفیت اسکان اضطراری و تقاضای بالقوه، ۴۱,۲۰۴ نفر برآورد شد؛ نقشهٔ شاخص، توزیع این شکاف را به‌صورت الگوی مرکز–پیرامون نشان می‌دهد، به‌گونه‌ای که نواحی مرکزی و تاریخی به دلیل هم‌زمانی فرسودگی کالبدی، تراکم بالای جمعیت و محدودیت ظرفیت پاسخ، پایین‌ترین سطح تاب‌آوری را دارند.شاخص ارائه‌شده، با تلفیق صریح ریسک و ظرفیت پاسخ در یک سنجهٔ واحد و آزمون حساسیت، به شکاف‌های مفهومی، روش‌شناختی و تحلیلی موجود در ادبیات پاسخ می‌دهد و می‌تواند ابزار تصمیم‌یاری برای اولویت‌بندی مداخلات کاهش خطر، بازآفرینی شهری و تخصیص منابع مدیریت بحران در شهرهای تاریخی و لرزه‌خیز باشد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تاب‌آوری فضایی؛ ریسک فضایی؛ آسیب‌پذیری لرزه‌ای؛ اسکان اضطراری؛ شهر کرمان | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 143 |
||