| تعداد نشریات | 62 |
| تعداد شمارهها | 2,323 |
| تعداد مقالات | 19,156 |
| تعداد مشاهده مقاله | 61,592,697 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 31,233,378 |
ناعقلانیت واقعیت، بازسازی مفهومی و مسئله ضرورت در علوم فرهنگی: مورد خاص ریکرت و وبر | ||
| فصلنامه علوم اجتماعی | ||
| مقاله 4، دوره 31، شماره 107، دی 1403، صفحه 129-166 اصل مقاله (1.17 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/qjss.2025.85241.2878 | ||
| نویسندگان | ||
| صابر جعفری* 1؛ الهام ربیعی* 2 | ||
| 1استادیار گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران | ||
| 2دکتری جامعه شناسی اقتصادی و توسعه، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| این مقاله با تکیه بر رویکردهای نوکانتی استدلال میکند چون واقعیت تاریخی-فرهنگی، نامتناهی و فاقد صورت عقلانی پیشین است، شرط امکان شناخت آن بازسازی روشمند به میانجی مفاهیم است. اگر وحدت و کلیت در واقعیت فینفسه نیست، ضرورت و عینیت علمی علوم فرهنگی از کجا میآید؟ پاسخ بر دو محور پیش میرود: یکم اصل انتخاب و تعیین هدف و علایق شناختی برای مرزبندی حوزه پژوهش؛ دوم صورت بندی مفهوم و ابژه برای یکپارچه کردن عناصر برگزیده در نظم مفهومی. بر این مبنا ریکرت با ایده ربط ارزشی نشان میدهد چگونه فرد تاریخی ساخته میشود و چگونه ارزشها، معیارهای بیناذهنی هدایتِ انتخاب و نظمبخشی را ممکن میکنند، به گونهای که ضرورت از سطح امر انضمامی و «وجودی» به سطح «اعتباری» منتقل میشود. وبر در امتداد و نقد ریکرت، ایدئال تایپها را به کار میگیرد تا عینیت را نتیجه سنجش فاصله واقعیت با آن نشان دهد؛ امر انضمامی پس از مقایسه و سنجش بسندگی علّی و معنایی از راه قواعد تجربی استقرایی شناخت پذیر میشود. جمع بندی این است که ضرورت در علوم فرهنگی نوکانتی از واقعیت فی نفسه برنمیخیزد، بلکه از ترکیب اصل انتخاب و صورت بندی مفهومی پدید میآید و خصلت هنجار- مفهومی دارد، نه متافیزیکی. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نوکانتی؛ ناعقلانیت؛ ریکرت؛ وبر؛ ضرورت | ||
| مراجع | ||
|
اکس، گ. (1402)، وبر و ریکرت، صورتبندی مفهوم در علوم فرهنگی، ترجمه: صابر جعفری، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات. پینکارد، ت. (1394)، فلسفه آلمانی ۱۷۶۰-۱۸۶۰ میراث ایدئالیسم، ترجمه: ندا قطرویی، تهران: ققنوس. لیست، ف. (1387)، اقتصاد ملی و اقتصاد جهانی: نظام طبیعی اقتصاد سیاسی: تجانسها و تعارضها، ترجمه: ناصر معتمدی، تهران: شرکت سهامی انتشار. مارکوزه، ه. (1392)، خرد و انقلاب، ترجمه: محسن ثلاثی، تهران: ثالث. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 498 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 198 |
||