| تعداد نشریات | 63 |
| تعداد شمارهها | 2,282 |
| تعداد مقالات | 18,831 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,343,994 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 30,353,503 |
تحلیل تطبیقی «احباط» در آموزههای کلامی اسلام (با تأکید بر مکتب امامیه) و مسیحیت | ||
| پژوهشنامه کلام تطبیقی شیعه | ||
| مقاله 10، دوره 6، شماره 11، مهر 1404، صفحه 329-360 اصل مقاله (1.36 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/jcst.2025.87228.1242 | ||
| نویسندگان | ||
| داود خوش باور* 1؛ محمدحسین توکلیان2؛ حمید اسفندیاری3؛ حسین ضیایی4 | ||
| 1گروه آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان ، تهران ، ایران | ||
| 2گروه آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان تهران، تهران، ایران | ||
| 3دکترا و مدرس گروه آموزشی معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان تهران ، تهران ، ایران | ||
| 4دانش آموخته سطح 4 حوزه ، مدرس حوزه و دانشگاه | ||
| چکیده | ||
| مسئله احباط، موسوم به حبط عمل در کلام اسلامی، بهطور محوری به تبیین و تحلیل رابطهی پیچیدهی میان ایمان و عمل صالح و ناشایست از یکسو و سعادت و شقاوت اخروی از سوی دیگر میپردازد. اگرچه مفهوم دقیق احباط با جزئیات کلامی آن در آموزههای مسیحیت یافت نمیشود، اما شباهتهای مفهومی میان آنها وجود دارد. عمدهی اختلاف میان این دو سنت فکری، در کیفیت وقوع و دامنهی تأثیر احباط است. هدف از این مقاله بررسی تطبیقی حبط عمل بهعنوان یکی از بنیادیترین و پرچالشترین مباحثی که در حوزهی کلام اسلامی و الهیات تطبیقی بوده که با تأکید بر آموزههای امامیه و مسیحیت موردبررسی و تبیین قرار گرفته است. روش این پژوهش با رویکردی تحلیلی و اسنادی، به بررسی دیدگاههای مختلف اسلام بهویژه امامیه و مسیحیت پرداخته است. یافتهها بر همسویی قابلتوجه کلام امامیه و الهیات مسیحیت کاتولیک تأکید دارد؛ بهگونهای که هر دو، احباط را بر معنای مجازی حمل کرده و منکر احباط کلی اعمال هستند. این همسویی، افقهای جدیدی برای مطالعات تطبیقی در الهیات میگشاید. نتیجه اینکه از نگاه اسلامی هر عمل حسنه یا سیئه، حساب خاص خود را دارد و گناه لزوماً به نابودی کامل عمل نیک نمیانجامد؛ همچنین هیچیک از شاخههای اصلی مسیحیت نیز قائل به ابطال اعمال گذشته نیست، حتی کلیسای کاتولیک راههایی مانند آیین توبه (اعتراف) را برای ترمیم رابطه با خدا پس از گناهان فراهم نموده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| احباط؛ ایمان؛ عمل؛ متکلمان امامیه؛ مسیحیت؛ کلیسا؛ کاتولیک؛ ارتدوکس | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
کتاب مقدس، ترجمه قدیم
استید، کریستوفر (1387)، فلسفه در مسیحیت باستان، ترجمة عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، چاپ دوم.
اصفهانی، راغب. (1416). مفردات الفاظ القرآن، چاول. بیروت، انتشارات الدار الشامیه.
اندلسی، ابی محمد علی بن احمد (ابن حزم)، (1420). الفصل فی الملل و الاهواء و النحل، چدوم. بیروت، انتشارات دارالکتب العلمیه.
بانوی اصفهانی، سیده نصرت امین، (1361)، مخزن العرفان در تفسیر قرآن. تهران: انتشارات نهضت زنان مسلمان.
بحرانی، میثم بن علی بن میثم، (1406)، قواعد المرام فی علم الکلام، چدوم. قم: انتشارات مرعشی نجفی.
تفتازانی، مسعود بن عمر بن عبدالله. (1409)، شرح المقاصد، چاول. قم: انتشارات الشریف الرضی.
جعفر طیاری دهاقانی، مصطفی. (1380). عمل در ترازوی حق (احباط، تکفیر، موازنه)، قم: دفتر انتشارات اسلامی
جوادی آملی، عبدالله، (1389)، تفسیر تسنیم. تحقیق سعید بند علی. چسوم. قم: انتشارات اسراء.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1399). الصحاح تاج اللغه وصحاح العربیه، چ اول. قاهره: انتشارات دارالعلم للملایین
جوینی، ابی المعالی عبدالملک (امام الحرمین). (1416). الارشاد، چسوم. بیروت: انتشارات الکتب الثقافیه.
حسینی، وحیده (1395)، چیستی احباط و تکفیر و نسبت انها با عدل الهی (پایان نامه ارشد) دانشگاه: تبریز دانشکده: الهیات وعلوم اسلامی
حلی، ابی منصور حسن بن یوسف. (ب 1388). انوار الملکوت فی شرح الیاقوت، چاپدوم. قم: انتشارات رضی.
--------------------- (د 1370). باب حادی عشر. شرح فاضل مقداد، چاپاول، تهران: انتشارات امیر کبیر.
---------------------(ج 1413). کشف الفوائد فی شرح قواعد العقائد، چاپ اول، بیروت: انتشارات دارالصفوه.
---------------------(الف 1417). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، چاپهفتم. قم: موسسه نشر اسلامی.
---------------------(بیتا). نهج المسترشدین فی اصول الدین، قم: انتشارات مجمع الذخائر الاسلامیه.
خوش باور، داود و ضیایی، حسین. (1404). قلمرو احباط با نگاه نقادانه از منظر امامیه و اهل سنت. پژوهشنامه کلام. doi: 10.22034/pke.2025.21130.1983
رستگار مقدم گوهری، هادی، (1381)، مفهومشناسی احباط از منظر قرآن. پژوهشهای قرآنی، 29 و 30، ویژهنامه علامه طبرسی.
سبحانی، جعفر، (1427). بحوث فی الملل و النحل. چاپاول. قم: موسسه امام صادق (ع).
--------- (۱۴۱۳)، الإلهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل، قم: مؤسسة الإمام الصادق (ع)
---------(1388). منشور عقائد امامیه. چاپچهارم. قم: موسسه امام صادق (ع).
سلیمانی بهبهانی عبدالرحیم (1402)، ارزیابی نظریههای احباط و تکفیر با سنجه احادیث اهلبیت، فصلنامه علمی «تحقیقات علوم قرآن و حدیث» دانشگاه الزهراء
سید مرتضی، موسوی بغدادی، علی بن حسین. (1411). الذخیره فی علم الکلام، قم: انتشارات جامعه مدرسین.
----------------------------- (1405). رسائل الشریف المرتضی، قم: انتشارات دارالقرآن الکریم.
شبر، سید عبدالله. (1407). الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین. چاپاول. کویت: انتشارات مکتبة الألفین.
شجاعی، احمد. (1386). احباط و تکفیر. نشریه کلام اسلامی، ش 64.
شکوری، ابوالفضل. (1367). قاعده حبط. نشریه یاد، ش 11.
شریف لاهیجی، محمد بن علی. (1373). تفسیر شریف لاهیجی، چاپاول، تهران: انتشارات دفتر نشر داد.
صدرالمتالهین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1382). الشواهد الربوبیة، چاپاول، قم: انتشارات مطبوعات دینی.
شهرستانی، ابی الفتح محمد بن عبد الکریم. (1998). الملل والنحل، چاپاول، بیروت: انتشارات دار
طباطبائی، سید محمد حسین. (1417). المیزان فى تفسیر القرآن، قم: انتشارات جامعه مدرسین قم.
------------------------. (1374). نهایه الحکمه، قم: انتشارات جامعه مدرسین قم.
طبرسى، فضل بن حسن. (1377). تفسیر جوامع الجامع، چاپاول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
----------------(1372). مجمع البیان فى تفسیر القرآن، چاپسوم، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
طبرسى، احمد بن على. (1403). الإحتجاج على أهل اللجاج، مشهد: انتشارات نشر مرتضى.
طبرى آملى، کبیر، محمد بن جریر بن رستم. (1415). المسترشد فی إمامة علیّ بنابیطالب (ع)، قم: انتشارات کوشانپور.
طبرى آملى، کبیر، محمد بن جریر بن رستم. (1412). جامع البیان فى تفسیرالقرآن، چاپاول، بیروت: انتشارات دار المعرفه.
طوسی، ابوجعفر محمد. (1400). الاقتصاد الهادى الى طریق الرشاد. تهران: انتشارات جامع چهلستون.
---------------(1380). فصول العقائد، چاپدوم، بغداد: انتشارات مطبعه المعارف.
---------------(1350). الذکرى الالفیّة. مشهد: انتشارات دانشگاه الاهیات ومعارف اسلامی
---------------(۱۴۰۷). التبیان فى تفسیر القرآن، بیروت: انتشارات داراحیاء التراث العربى.
--------------(۱۳۶۲). تمهید الاصول، چاپاول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
طوسی، محمد بن محمد خواجه نصیر الدین. (1407). تجریدالاعتقاد، چاپاول، انتشارات الاعلام الاسلامی.
عسگری، ابوهلال. (1412). معجم الفروق اللغویة، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
طریحی، فخرالدین. (1375). مجمع البحرین، چاپ سوم، تهران: انتشارات مرتضوی.
فخر الدین رازی، ابو عبدالله محمد بن عمر. (1342). البراهین درعلم کلام، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
قنبری، مدینه، کاوندی، سحر، اوجاقلو، ابوالقاسم. (1401). احباط و تکفیر و رابطه آن با عدل الهی. کلام پژوهی، 1(1), 29-52.
کوچک یزدی، محمدجواد، نبی اللهی، نجف آبادی، علی (1400). بررسی تطبیقی مسئله حبط بین المیزان و التحریر و التنویر. مطالعات تطبیقی قرآن و حدیث، س 9، ش 16.
لاهیجی، عبد الرزاق (1362). سرمایه ایمان در اصول اعتقادات، تهران: انتشارات الزهراء.
مجلسى، محمد باقر (بی تا). بحارالانوار، ترجمه ج 67 و 68. ترجمه: سید ابو الحسن موسوى همدانى. چ 1. تهران: انتشارات کتابخانه مسجد ولى عصر.
مصباح یزدى، محمد تقى (1365). آموزش فلسفه. چ 1. تهران: سازمان تبلیغات اسلامى.
-----------------(1377). آموزش عقائد. چ 16. قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
مطیع، مهدی، اسعدی، سوده (1390). معناشناسی مفهوم حبط در قرآن کریم. مطالعات قرآن و حدیث، 2(8).
معماری، داود؛ اسداللهی، اعظم (1399)، شبکه معنایی احباط در قرآن کریم، تفسیر پژوهی پاییز و زمستان
مکارم شیرازی، ناصر (1374)، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مفید، نعمان بغدادی، ابوعبدالله محمد شیخ مفید (1413). اوائل المقالات فی المذاهب والمختارات، تهران: موسسه مطالعات اسلامی.
-------------------(1413 ب). مصنفات شیخ مفید. چ 1. انتشارات الموتمرالعالمی
موسویخمینی، سید روح الله (1374)، چهل حدیث، تهران: مؤسسه نشر آثار امام خمینی.
نجفى خمینى، محمد جواد (1398). تفسیر آسان. چ 1. تهران: انتشارات اسلامیه.
یزدی، اقدس و عباسی آغوی، زینب (1395)، احباط و تکفیر عمل از دیدگاه فخرالدین رازی و آیت الله جوادی آملی، (پایاننامه ارشد) دانشگاه قم - دانشکده الهیات و معارف اسلامی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 734 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 325 |
||