| تعداد نشریات | 63 |
| تعداد شمارهها | 2,282 |
| تعداد مقالات | 18,831 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,337,220 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 30,349,555 |
نسبت اختیار انسان با تقدیر و قدرت الهی؛ بررسی تطبیقی آرای فخررازی و علامه طباطبائی | ||
| پژوهشنامه کلام تطبیقی شیعه | ||
| مقاله 1، دوره 6، شماره 11، مهر 1404، صفحه 11-42 اصل مقاله (1.27 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/jcst.2025.88356.1252 | ||
| نویسنده | ||
| محسن حبیبی* | ||
| دانشیار گروه فلسفه، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش به بررسی تقابل دیدگاههای فخررازی (متمایل به جبرگرایی) و علامه طباطبائی (با تأکید بر اختیار انسان) در مسئله جبر و اختیار ذیل مفهوم تقدیر و مقدرات الهی میپردازد. روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی و هدف اصلی آن واکاوی تقابل آرای فخررازی و علامه طباطبائی در مسئله جبر و اختیار است. بر اساس یافتههای این پژوهش نقطه اشتراک اصلی این دو اندیشمند، پذیرشِ همزمانِ دو اصل «علم و قدرت مطلق خداوند» و «واقعیّتِ وجدانی اختیار انسان» است و هر دو در پی ارائه تبیینی هستند که هیچ کدام به جبر مطلق نینجامد و نه علم پیشینی الهی را نفی کند. با این حال، تفاوت در مبانی مکتبی (کلام اشعری در مقابل حکمت متعالیه) به تقابل دیدگاهها منجر شده است. در نتیجه میتوان گفت فخررازی (نماینده مکتب اشاعره) با نظریه «کسب»، فاعلیت را به خداوند منتسب میکند و مواضعی نوسانی و گرایش به جبر دارد و علامه طباطبائی (نماینده حکمت متعالیه) با تکیه بر «وجود ربطی»، برای انسان فاعلیت مستقل اما مرتبط قائل شده و با تمایز بین «قضا» (حکم کلی الهی) و «قدر» (تقدیر در عالم ماده)، جمع منسجمتر و متعادلتری بین اختیار انسان و قدرت خدا ارائه میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تقدیر الهی؛ اختیار؛ انسان؛ فخررازی؛ علامه طباطبائی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابن فارس، احمد، (1404 ق). معجم مقاییس اللغه، قم، مکتب العالم الاسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414 ق). لسان العـرب، چـاپ دوم، بـیروت، دارالفکر للطباعة و النـشر و التوزیـع ـ دار صادر.
ابن زکریا، احمد بن فارس، (1414 ق). مقاییس اللغه، قم مکتب العالم الاسلامی.
آشتیانی، احمد، (1383 ش). طرائف الحکم، ترجمه جمعی از فضلاء تهران، کتابخانه صدر .
آلوسی، سید محمود، (1415 ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار الکتب العلمیه.
ابوالفتح رازی، حسین بن علی، (1408 ق). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد بنیاد پژوهشهای اسلامی.
پور طلومی، منیر السادات، (1382 ش). مراتب علم حق تعالی از نظر صدرالمتالهین، خرد نامه صدرا، 1382 ش شماره 33 از ص 57 تا.67
جعفری محمد تقی، (1373). تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی، ج اول از دوره پانزده جلدی، چاپ دوازدهم. تیراژ 2500 جلد چاپخانه صفا انتشارات اسلامی.
------------، (1379 ش). جبر و اختیار، تهران، مؤسسه نشر آثار علامه جعفری، چاپ اول.
جوادی آملی، عبدالله، (1391 ش). تفسیر تسنیم، ویرایش علی اسلامی، قم اسراء.
-----------، (1383 ش). تفسیر موضوعی هدایت در قرآن، ویرایش علی عباسیان، قم: اسراء.
حسن زاده آملی، (1378 ش). حسن خیر و شر در رد جبر و قدر، قم، مرکز انتشارات، چاپ دوم.
خمینی، روح الله، (1362 ش). طلب و اراده، ترجمه سید احمد فهری، تهران، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
دهدار، محمد، (1372 ش). قضا و قدر، با تصحیح و تعلیقات حسن زاده آملی، قم: قیام، چاپ دوم.
فخر رازی، (1379 ق). تفسیر کبیر مفاتیح الغیب، ترجمه علی اصغر حلبی، تهران: انتشارات اساطیر، چاپ اول.
راغب اصفهانی، ابوالقاسم، (1404 ق). المفردات، دفتر نشر کتاب.
رضایی محمد، (1383). مقاله پژوهشی قضا و قدر و اختیار انسان، رشد آموزش معارف اسلامی، زمستان 83 شماره.55.
زمخشری جارالله، (1415). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجه التأویل، قم، انتشارات بلاغت، چاپ دوم.
سبحانی، جعفر، (1368 ش). جبر و اختیار، به قلم علی ربانی گلپایگانی، مؤسسه تحقیقاتی سید الشهداء قم.
صدوق، ابو جعفر محمد بن على، (1398 ق). التوحید، انتشارات اسلامی قم.
----- ، (بیتا). عیون اخبار الرضا علیه السلام، ترجمه حمید رضا مستفید علی.
غفاری، اکبر، (1380 ش). تهران: دار الکتب االسلامیه، چاپ اول.
طباطبائی سید محمدحسین، (1376 ش). تفسیر المیزان، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، قم، انتشارات اسلامی، چاپ نهم .
طبرسی، فضل بن حسن، (1359 ش). تفسیر مجمع البیان، ترجمه شی خ محمد رازی بی جا فراهانی.
طبرسی، احمد بن على، (1422 ق). الاحتجاج، تهران: انتشارات اسوه.
طوسی شی خ ابو جعفر محمد بن الحسن، (1385 ش). التبیان، چاپ نجف مکتبه امین.
عسکری سید مرتضی، (1377 ش). جبر و تفویض و اختیار و قضا و قدر، ترجمه محمدجواد کرمی تهران مجمع علمی اسلامی، چاپ اول.
قدردان قراملکی محمد حسن، (1384 ش). نگاه سوم به جبر و اختیار، تهران، سازمان انتشارات اول.
کرمی، ایوب، (). جبر و اختیار، پژوهشهای قرآنی سال 85 شماره.48.
کلینی رازی محمد بن یعقوب، (1376 ش). اصول کافی، تهران دار الاسوه لطباعه و النشر، اول.
مجلسی محمد باقر، (1409 ق). بحار الانوار، مؤسسه الوفاء، بیروت.
مطهری، مرتضی، (1373 ش). انسان و سرنوشت، تهران، صدرا.
------------- ، (1383). آشنایی با قرآن، تهران، صدرا چاپ پنجم.
------------- ، (1371 ش). عدل الهی، تهران، انتشارات صدرا.
معرفت محمد هادی، (1388 ش). تفسیر و مفسران، ترجمه خیاط علی، قم انتشارات تمهید.
مفید، محمد بن محمد بن النعمان، (1414 ق). شرح عقاید امامیه، بیروت: دار المفید.
مکارم شیرازی، ناصر، (1377 ش). پاسخ به پرسشهای مذهبی، قم مدرسه الامام علی بن ابیطالب.
نیکوبخت، ناصر، (1381). بررسی دیدگاه مولوی در کشف راز قضا و قدر، علمی پژوهشی شیراز، زمستان،1381 شماره.164. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 254 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 32 |
||