| تعداد نشریات | 62 |
| تعداد شمارهها | 2,323 |
| تعداد مقالات | 19,158 |
| تعداد مشاهده مقاله | 61,602,886 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 31,235,758 |
خوانشهای کلامی از خداباوری و دلالتهای روانشناختی آن بر بهزیستی انسان: مطالعه تطبیقی امامیه و اشاعره | ||
| پژوهشنامه کلام تطبیقی شیعه | ||
| مقاله 2، دوره 6، شماره 11، مهر 1404، صفحه 43-73 اصل مقاله (1.35 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/jcst.2026.90394.1283 | ||
| نویسندگان | ||
| مریم محمدی* 1؛ محمد معینی فر2؛ حسین رضائیان بیلندی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری،دانشکده مذاهب ، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران | ||
| 2دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران | ||
| 3استادیار گروه خانواده پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم . ایران. | ||
| چکیده | ||
| مسئلهی خداباوری در علم کلام، افزون بر ابعاد معرفتشناختی و الهیاتی، ناظر به تبیین نسبت خداوند با کنش انسانی و معنای فاعلیت انسان در جهان است؛ امری که واجد پیامدهای انسانشناختی بوده و میتواند دلالتهایی روانشناختی نیز به همراه داشته باشد. بااینحال، تفاوتهای بنیادین میان خوانشهای کلامی از خداباوری، بهویژه در سنتهای امامیه و اشاعره، در پژوهشهای میانرشتهای کمتر بهصورت نظاممند بررسی شده است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و تطبیقی و با تمرکز بر تحلیل مفهومی متون کلامی، به مقایسهی این دو خوانش میپردازد و دلالتهای روانشناختی آنها را در نسبت با بهزیستی انسان بررسی میکند. در این مسیر، مدل بهزیستی روانی ریف صرفاً بهعنوان چارچوبی نظری برای صورتبندی مؤلفههای بهزیستی بهکار گرفتهشده و هیچ ادعای تجربی یا روانسنجی مطرح نیست. تحلیلها بر سه مؤلفهی خودمختاری، زندگی هدفمند و پذیرش خود متمرکز است. یافتهها نشان میدهد تأکید کلام امامیه بر نظریهی «امر بینالامرین» و تفسیر خاص آن از فاعلیت انسان، ظرفیت بیشتری برای تبیین معناداری کنش، مسئولیت اخلاقی و تجربهی مثبت از خود فراهم میآورد؛ در مقابل، قرائت اشعری از خداباوری و نظریهی «کسب»، با اولویتبخشی به توحید افعالی، به الگویی متفاوت از فاعلیت انسانی میانجامد که دلالتهای روانشناختی متمایزی، بهویژه در سطح هدفمندی زندگی و پذیرش خود، به همراه دارد. یافتههای این پژوهش نشان داد که تفاوت خوانش امامیه و اشاعره از خداباوری، بهویژه در تبیین فاعلیت انسان، به دو الگوی متمایز از تجربه روانشناختی میانجامد؛ بهگونهای که نظریه امر بینالأمرین در کلام امامیه، زمینهساز تقویت خودعاملیت و معنا در زندگی است، درحالیکه نظریه کسب در کلام اشعری، بیشتر با پذیرش، تسلیم و آرامش در برابر اراده الهی پیوند مییابد. درنتیجه تحلیل کلامی میتواند مبنایی معتبر و غیرتقلیلگرایانه برای تبیین دلالتهای روانشناختی خداباوری فراهم آورد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| معجزه؛ معراج؛ دهلوی؛ جابری؛ سروش؛ علامه طباطبایی | ||
| مراجع | ||
|
آذربایجانی، مسعود؛ حیدری، محمد؛ و کریمی، زهرا. (۱۳۹۴). رابطة تصویر خدا با سلامت روان و رضایت از زندگی در دانشجویان. فصلنامه روانشناسی دین، ۷ (۲)، ۵۱–۷۲.
اسفراینی، ابواسحاق إبراهیم بن محمد. (۱۴۰۵ ق). التبصیر فی الدین وتمییز الفرقة الناجیة عن الفرق الهالکین. تحقیق: کمال یوسف الحوت. بیروت: دارالکتب العلمیة.
اشعری، ابوالحسن علی بن اسماعیل. (۱۴۰۰ ق). اللمع فی الرد علی أهل الزیغ و البدع. تحقیق حموده غرابه. قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
ـــــ. (۱۴۲۶ ق). مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین. تحقیق محمد محییالدین عبدالحمید. بیروت: دار الکتب العلمیة.
آمدی، علی بن محمد. (۱۴۰۲ ق). أبکار الأفکار فی أصول الدین. تحقیق احمد محمد مهدی. قاهره: دارالکتب والوثائق القومیة.
باقلانی، محمد بن الطیب (قاضی ابوبکر). (۱۴۰۷ ق). التمهید فی الرد علی الملحدة و المعطلة. تحقیق ریچارد مککارتی. بیروت: دارالفکر.
بغدادی، عبدالقاهر بن طاهر. (۱۴۱۵ ق). أصول الدین. بیروت: دارالکتب العلمیة.
پارسانیا، حمید. (۱۳۹۰). روششناسی علوم اجتماعی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
جوینی، عبدالملک بن عبدالله (امامالحرمین). (۱۴۱۶ ق). الإرشاد إلی قواطع الأدلة فی أصول الاعتقاد. تحقیق محمد یوسف موسی. قاهره: مکتبة الخانجی.
حافظنیا، محمدرضا. (۱۳۹۶). مقدمهای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: سمت.
حلی، حسن بن یوسف (علامه حلی). (۱۴۱۳ ق). الباب الحادی عشر. قم: انتشارات جامعة المدرسین.
ـــــ. (۱۴۱۴ ق). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
ـــــ. (۱۴۱۴ ق). نهج الحق و کشف الصدق. قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
خاکی، غلامرضا.) ۱۳۹۹ (. روش تحقیق با رویکرد پایاننامهنویسی. تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.
شریفی، حسن؛ موسوی، مریم؛ و احمدی، فاطمه. (۱۳۹۸). نقش باورهای دینی در پیشبینی بهزیستی روانشناختی. فصلنامه سلامت روان، ۱۰ (۴)، ۲۳–۴۱.
شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. (۱۳۷۵ ش). الملل و النحل. ترجمه محمدجواد مشکور. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ـــــ. (۱۴۱۳ ق). الملل و النحل. تحقیق محمد سید کیلانی. بیروت: دارالمعرفة.
شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (۱۴۱۳ ق). التوحید. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۰۷ ق). الاقتصاد الهادی إلی طریق الرشاد. قم: انتشارات جامعة المدرسین.
ـــــ. (۱۴۱۷ ق). تلخیص الشافی. قم: دارالکتب الإسلامیة.
طوسی، محمد بن محمد (خواجه نصیرالدین). (۱۴۰۹ ق). تجرید الاعتقاد. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
مرتضی، علی بن حسین. (۱۴۰۵ ق). الذخیرة فی علم الکلام. قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
ـــــ. (۱۴۱۱ ق). تنزیه الأنبیاء. قم: دارالمرتضی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۹۰ ش). آموزش عقاید. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مطهری، مرتضی. (۱۳۹۵ ش). انسان و سرنوشت. تهران: انتشارات صدرا.
ـــــ. (۱۳۹۸ ش). عدل الهی. تهران: انتشارات صدرا.
معدندار آرانی، عباس. (۱۳۹۴). روش تحقیق تطبیقی در علوم انسانی. تهران: سمت.
مفید، محمد بن محمد بن نعمان. (۱۴۱۳ ق). أوائل المقالات فی المذاهب المختارات. قم: کنگره جهانی شیخ مفید.
ـــــ. (۱۴۱۳ ق). تصحیح اعتقادات الإمامیة. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
نراقی، ملأ احمد. (۱۴۱۷ ق). أنیس الموحدین. قم: مؤسسه نشر اسلامی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 306 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 128 |
||