تحلیل محتوای پرسش‌های «خودارزیابی» کتاب‌های فارسی دورۀ متوسطۀ اول بر اساس مؤلفه‌های تفکر انتقادی پل و الدر | ||
| پژوهش‌های کیفی در برنامه درسی | ||
| مقاله 4، دوره 7، شماره 22، بهار 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/qric.2026.91109.468 | ||
| نویسندگان | ||
| زبیده سورتیجی* 1؛ احمد خلیلی2 | ||
| 1عضو هیئت علمی گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی | ||
| 2گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی ۱۴۶۶۵-۸۸۹ تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| کتاب‌های درسی، مهم‌ترین ابزار تحقق اهداف نظام آموزشی و یکی از مؤثرترین منابع پرورش تفکر و اندیشه در دانش‌آموزان‌اند. در این میان، درس فارسی به‌عنوان محور انس و آشنایی با زبان، فرهنگ و تفکر ایرانی‌ـ‌اسلامی، نقشی اساسی در شکل‌دهی به مهارت‌های اندیشیدن و داوری دارد. از سوی دیگر، تفکر انتقادی از مؤلفه‌های بنیادین یادگیری عمیق و لازمۀ تربیت شهروندان پرسشگر در آموزش‌وپرورش است. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای سؤالات بخش «خودارزیابی» کتاب‌های فارسی دورۀ اول متوسطه بر پایۀ استاندارهای تفکر انتقادی پل و الدر انجام شد. روش پژوهش، توصیفی‌ـ‌تحلیلی و جامعۀ پژوهش شامل تمامی ۱۳۵ پرسش خودارزیابی پایه‌های هفتم، هشتم و نهم بود که به‌صورت تمام‌شمار بررسی شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، چک‌لیست استانداردهای فکری نه‌گانۀ پل و الدر بود. یافته‌ها نشان داد که استاندارد «عمق» با میانگین حدود ۲۰٪ در هر سه پایه، بیشترین بسامد را دارد. در روند تحولی از پایۀ هفتم به نهم، سهم استانداردهای بازشناختی (وضوح، درستی و دقت) از ۲۷٪ به ۲۲٪ کاهش یافته و در مقابل، استانداردهای تحلیلی نظیر «وسعت نظر» از 9/11٪ به 8/14٪ رشد داشته است. با این حال، استاندارد «انصاف» با میانگین ناچیز 5/2٪ (8/1٪ در پایۀ هفتم و 9/3٪ در پایۀ نهم)، کمترین سهم را داراست. نتایج حاکی از آن است که هرچند در طراحی پرسش‌ها تلاش‌هایی برای سوق دادن دانش‌آموزان به تحلیل مفهومی صورت گرفته، اما هنوز فاصلۀ معناداری تا الگوی مطلوب تفکر انتقادی وجود دارد. ازاین‌رو، بازنگری در طراحی سؤالات خودارزیابی و تقویت استانداردهای عالی‌تر تفکر انتقادی در برنامه‌ریزی محتوای درس فارسی توصیه می‌شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| پل و الدر؛ تحلیل محتوا؛ تفکر انتقادی؛ خودارزیابی؛ دوره متوسطۀ اول؛ کتاب فارسی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 264 |
||