از ریشه تا رویش: بازآرایی تاریخ مطالعات برنامه درسی ایران با رویکرد تاریخ‌نگاری انتقادی | ||
| پژوهش‌های کیفی در برنامه درسی | ||
| مقاله 2، دوره 7، شماره 22، بهار 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/qric.2026.92876.474 | ||
| نویسندگان | ||
| مریم آمیقی رودسری1؛ کورش فتحی واجارگاه* 2؛ مصطفی قادری3؛ فاطمه احمدبیگی1 | ||
| 1گروه مطالعات تربیتی و برنامه‌ریزی درسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. | ||
| 2گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| 3گروه مطالعات برنامه درسی، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| تاریخ برنامه درسی در ایران، روایتی پیچیده و چندلایه از تعامل میان قدرت، ایدئولوژی، نیازهای اجتماعی و تحولات سیاسی است؛که اغلب در قالب‌های رسمی، توصیفی و بدون نقد عمیق بازگو شده است. این پژوهش با هدف «بازآرایی انتقادی» تاریخچه مطالعات برنامه درسی و ارائه چارچوبی نوین برای ادوار نظریه‌پردازی، با بهره‌گیری از رویکرد «تاریخ‌نگاری انتقادی» انجام شده است. چارچوب نظری این مطالعه، تلفیقی عمیق از «علاقه‌های شناختی یورگن هابرماس»، «دانش و قدرت میشل فوکو» و «روایت‌گری انتقادی مایکل کرونین» است. روش پژوهش، مبتنی بر تحلیل اسناد بالادستی، متون تاریخی، گزارش‌های اجرایی و گفتمان‌های رسمی در ادوار کلیدی مطالعات برنامه درسی در ایران است. یافته‌ها نشان می‌دهد سیر تاریخی برنامه درسی در ایران صرفاً براساس تحولات فنی یا خط‌مشی‌های آموزشی نبوده، بلکه صحنه نبرد گفتمان‌های قدرت، بازتولید علاقه‌های شناختی و تلاش برای شکل‌دهی به هویت ملی بوده است. این پژوهش در تحلیلی کیفی با رویکرد تاریخ‌نگاری انتقادی، با واکاوی لایه‌های پنهان، صداهای سرکوب‌شده و ساختارهای نامرئی تاریخ برنامه درسی، در پاسخ به این پرسش اساسی که سیر تحولات تاریخی در مطالعات برنامه درسی چگونه الگوی نظریه‌پردازی امروز و آینده برنامه درسی را شکل داده است؟چارچوبی نوین پیشنهاد می‌دهد؛ که در آن، برنامه درسی نه به عنوان یک سند ایستا، بلکه به مثابه فرایند پویای «رویش» از دل ریشه‌های تاریخی و انتقادی درک می‌شود؛ و در یک صورت‌بندی تاریخی ـ انتقادی، چارچوبی روشن برای آینده نظریه برنامه درسی در ایران ترسیم می‌کند؛ که در آن، عدالت، رهایی و مشارکت، محورهای اصلی رشد و توسعه علمی و طراحی برنامه‌های درسی را فراهم می‌آورد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تاریخ‌نگاری انتقادی؛ علاقه‌های شناختی؛ دانش و قدرت؛ بازآرایی روایی؛ تاریخ مطالعات برنامه درسی ایران | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 367 |
||