پژوهشی بر تفسیر واعظانه قرآن کریم و تبیین برخی از نمونههای آن | ||
| سراج منیر | ||
| مقاله 7، دوره 15، شماره 49، پاییز 1403، صفحه 205-240 اصل مقاله (1.13 M) | ||
| نوع مقاله: علمی- ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22054/ajsm.2024.77324.1990 | ||
| نویسندگان | ||
| باقر ریاحی مهر* 1؛ سید محمد حسینی پور2 | ||
| 1استادیار گروه قرآن و مستشرقان مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث جامعةالمصطفی العالمیه (ص)، قم، ایران | ||
| 2دکتری تفسیر تطبیقی دانشگاه علوم و معارف، قم، ایران | ||
| چکیده | ||
| تفسیر به مثابه یک علم، در طول تاریخ گسترده خود، همانند دیگر علوم، ساختاری عمدتاً قابل استفاده برای دانشمندان داشته و استدلال، بیان آرای موافقان و مخالفان، و نقد، بخشی از شاکله آن را تشکیل داده است. تفسیر واعظانه، نامی نوآشنا اما گرایشی کهن از تفسیر قرآن کریم است که تا کنون مطالعه دقیقی پیرامون چیستی و جایگاه آن در میان تفاسیر انجام نشده است. این نوع تفسیر با انگیزه تبیین قرآن و همراه با وعظ و اندرز مخاطبان، به منظور تأثیرگذاری آموزههای قرآنی بر ایشان، با استفاده از ابزارهایی همچون شعر، حکایت، امثال، اشارات عرفانی و مأثورات روایی، به تفسیر آیات میپردازد. تفسیر واعظانه، تفسیری همسو با روح قرآن، یعنی هدایت و موعظه، است و شواهد و قراین نشان میدهد که رگههایی از آن به عصر نزول بازمیگردد. با این حال، در شکل مصطلح خود، با تفسیر حسن بصری آغاز شد و با ترجمه تفسیر طبری ادامه یافت تا سرانجام با تفسیر ابوالفتوح رازی به یک تفسیر کامل با نشانههای تفسیری که از آن به «واعظانه» یاد میشود، نمود جدی در جهان تفسیر پیدا کرد. برخلاف تفاسیر اجتهادی-علمی که گرایش تنها نخبگان جامعه را به سوی خود جلب میکند، تفسیر واعظانه مانند خود قرآن، قابل استفاده علمی، تربیتی و اخلاقی برای عموم مردم بوده و هست؛ با این حال، با تفاسیر تربیتی و هدایتی تفاوتهایی دارد. این نوع تفسیر میتواند فاصله میان دانش تفسیر و توده مسلمان را کاهش داده و به پیوند بیشتر عامه مردم با مفاهیم قرآنی منتهی گردد. در این مقاله، با بهکارگیری روش توصیفی-تحلیلی و شیوه منبعیابی کتابخانهای، جایگاه تفسیر واعظانه بین گونههای مختلف تفاسیر، معنا و چیستی آن با عنایت به مفردات و معناشناسی وعظ تبیین و برای نخستین بار، تعریف کاملی از آن ارائه شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تفسیر واعظانه، تلفیقی از تفاسیر نقلی و عرفانی به حساب میآید که ادبیاتی سرشار از بدیع و آمیخته با شعر، داستان و امثال دارد. همچنین به دلیل ورود متنی از یک یا چند منبع بیرونی و غیر از تحلیل مفسر، جایگاه این نوع تفسیر را در بین تفاسیر توسعهای قرار میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تفسیر واعظانه؛ روابط همنشینی؛ روابط جانشینی؛ میدان معنایی؛ وعظ | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 519 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 277 |
||